Árlega falla þúsundir einstaklinga út um allan heim í þá freistni að drýgja tekjurnar með smávægilegu eiturlyfjasmygli. Þó að þetta smygl sé vissulega vandamál þá er það staðreynd að frekar fáir aðilar standa að baki þorra þeirra eiturlyfja sem flæða yfir löndin í dag. Það er heldur ekki alltaf auðvelt að henda reiður á hvaða aðilar þetta eru. Sumir, eins og t.d þeir sem græða ótalda milljarða á að millifæra ólöglega peninga og gera alþjóðlega eiturlyfjaverslun þannig tæknilega mögulega, eru sjaldan dregnir fram í dagsljósið. Aðrir eru spilaðir upp í fjölmiðlum sem eiturlyfjakóngar og síðan fórnað með viðeigandi lúðrablæstri. Eins og flestir þjónar ríkisins þá verður fíkniefnalögreglan stundum að réttlæta tilveru sína.
Endalok Luis Arce-Gomez, sem stundum var kallaður kókaínráðherra Bólivíu, voru dæmigerð fyrir skrípaleikinn sem oft er settur á svið í þessum dularfulla heimi dópsala og lögreglu. Þegar Arce-Gomez varð undir í baráttunni við aðra skuggabaldra í Bólivíu—og það var sannarlega ekki vegna viljaleysis í starfi því hann fangelsaði, kvaldi og myrti tugþúsundir manna—flutti hann inn á sveitabæ mömmu sinnar í Santa Cruz de la Sierra. Þar bjó hann frekar auralítill í allra augsýn í sex löng ár og sást oft versla á útimarkaði í Santa Cruz. Öll þessi ár hefði hvaða löggæslumaður sem þess óskaði getað gengið aleinn að Arce-Gomez og handtekið fyrirvaralaust. … En endalokin máttu ekki vera svo einföld.
Stjórn Bólivíu—með augastað á áframhaldandi styrkjum frá Sámi frænda—og bandaríska fíkniefnalögreglan, sem alltaf gat notað góða forsíðufrétt í vonlausu eiturlyfjastríði, vildu halda sýningu. Því var það á sunnudagsmorgni í desember 1989 að kyrrðin var rofin í Santa Cruz þegar fjórar bandarískar herþyrlur af stærstu gerð komu þrumandi yfir kotbýli Arce-Gomez fjölskyldunnar. Áður en nokkur heimamanna gat áttað sig var kotið umkringt vopnuðum hermönnum úr her Bólivíu og fulltrúum bandarísku fíkniefnalögreglunnar. Þeir síðarnefndu veifuðu fyrsta framsali er erlendu ríki hafði verið veitt til að nema á brott ríkisborgara Bólivíu. [Í Bólivíu var bannað með lögum að framselja ríkisborgara landsins. Á stjórnarfundi var ákveðið að leysa það tæknilega vandamál með yfirlýsingu um að Luis Arce-Gomez væri því miður ekki lengur ríkisborgari!]
Handtaka gamla mannsins var forsíðufrétt um allan heim!
"Við gáfumst aldrei upp. Við héldum áfram að leita að honum," sagði blaðafulltrúi fíkniefnalögreglunnar, James Shedd. Saksóknari í Miami bætti við (á dæmigerðu tungumáli embættismanns) að handtaka Luis Arce-Gomez væri: "… veruleg atlaga gegn þeirri hættu sem Bandaríkjunum stafaði af þeim er versla með eiturlyf." Allir (nema Luis Arce-Gomez) voru kátir. Bólivíustjórn hélt áfram að fá styrki frá bandarískum skattgreiðendum og fjárveitingar til fíkniefnalögreglunnar hoppuðu í $11 milljarða árið 1990 úr $9 milljörðum 1989. Styrjöldin gegn eiturlyfjum hélt ótrauð áfram [Michael Levine, The Big White Lie, bls. 455–458, New York, 1993].
En það eru til raunverulegir eiturlyfjakóngar, sumir frægir en aðrir í felum, og þeir eiga það allir sameiginlegt að hugsa mjög stórt. Þeir smygla oft í einni sendingu fíkniefnum sem seljast í smásölu fyrir svipaðar upphæðir og íslenska ríkið eyðir á heilu ári. Daglegar annir þessara manna—þ.e. þegar þeir eru ekki að gefa skipanir um að myrða fólk—eru ótrúlega líkar því sem við eigum að venjast hjá forstjórum venjulegra stórfyrirtækja.
Eiturlyfjakóngarnir rækta stór landsvæði með jurtum til lyfjagerðar víðsvegar um heim, annað hvort í leyni á afskekktum stöðum eða opinskátt með leyfi yfirvalda sem þiggja þóknun (mútur) fyrir að horfa í hina áttina. Stundum, eins og eftir stjórnarbyltinguna í Bólivíu 1980 og í seinni tíð á eyjunni Aruba, stjórna dópsalarnir landinu. Næst reisa þeir verksmiðjur, venjulega í frumskógi eða fjalllendi, sem breyta jurtunum í fíknilyf, en til þess þarf mikið af kemískum efnum sem liggja ekki alltaf á lausu. Þar næst tekur við ákaflega flókinn og síbreytilegur útflutningur (smygl) sem nýtir sér allt sem hreyfist: Skip, flugvélar, bíla, hesta, múldýr, bakpokafólk, lík og meltingarveg fólks. Eftir að búið er að dreifa dópinu í smásölu þarf árlega að yfirfæra (þvo) hundruð milljarða dollara eftir ýmsum krókaleiðum.
Efnið sem heróínneytandi í Kaupmannahöfn sprautar í æð gæti átt upptök sín hjá ólæsum bændum í Burma (Myanmar) sem rækta draumsóleyjar. Verksmiðjur, mjög líklega við landamæri Laos eða Tælands, breyta blómunum í ópíum og heróín sem að hluta fer sjóleiðina til Spánar eða Rússlands og þaðan til annarra Evrópuríkja. Á milli 1945 og 1975 var mikið sent af hráu ópíum til Marseille í Frakklandi þar sem það var fullunnið í heróín og sent á markaði í Evrópu og Ameríku. Síðan 1975 hefur framleiðslan í Marseille annað hvort minnkað mikið eða hún er betur falin.
Kókaín—sem lyftir manni á diskóteki í New York yfir hverdagsleikann í 15 mínútur í hvert sinn er hann tekur það í nefið gæti—komið frá kókarunnum í fjalllendi Perú eða Bólivíu og verið fullunnið í verksmiðjum í Kólumbíu. Á milli 1980 og 1990 lá leið duftsins oftast með hraðbátum og flugvélum um Flórída og nágrenni en eftir að NAFTA (fríverslunarsamningur ríkja Norður-Ameríku) tók gildi var sem opnuðust stórar dyr við landamæri Mexíkó og eiturlyfin flæddu inn. Stóraukin umferð vöruflutningabíla á landamærunum gerði leit erfiða og eftir að hagkerfi Mexíkó hrundi 1994–1995 var enn auðveldara að finna þúsundir einstaklinga sem voru sólgnir í að vinna sér inn pening með því að þramma vegabréfslausir yfir landamærin með nokkur kíló af dópi á bakinu. Tollverðir í Bandaríkjunum áttu fá svör við þessari innrás burros (múldýra) á landamærum sem teygðu sig þúsundir mílna.
Frekar en önnur flókin viðskipti þá spratt alþjóðleg eiturlyfja verslun ekki fullslípuð fram í dagsljósið í einu vetfangi. Þetta á sérstaklega við um peningaþvott sem er erfiðasti þáttur þessara viðskipta og jafnframt veikasti hlekkurinn. Það er ekki hægt að átta sig á þessari refskák eða því kalda hugarfari sem henni er samfara án þess að hverfa nokkur hundruð ár aftur í tímann og sjá upphafið.
Arabískir kaupmenn seldu hamp og ópíum á erlendum mörkuðum í mörg hundruð ár en þau viðskipti voru frekar einföld og aldrei stjórnmálalegs eðlis. Hollendingar voru hins vegar fyrstir til að nota eiturlyf í stórum stíl sem stjórntæki og hnepptu fólk í ánauð þeirra bæði til að græða peninga og í pólitískum tilgangi. Bretar komu næstir og gengu skrefið til fulls. Þeir fullslípuðu alla þætti alþjóðlegrar eiturlyfjasölu og fundu upp peningaþvott. Bankar breska heimsveldisins eru enn að mata krókinn.
Þegar Hollendingar keyptu krydd af Indónesíubúum um miðja sautjándu öld borguðu þeir fyrir það með ópíum. Þessi viðskipti blómstruðu og árið 1750 fluttu þeir yfir eitt hundrað tonn af ópíum til landsins. Hollendingar voru allra manna hálastir í viðskiptum og sáu fljótt að ópíum var ekki síður hárbeitt vopn en verðmæt vörutegund. Í bókinni The Chinese Opium Wars segir að Hollendingum hafi þótt:
… ópíum gagnlegt í baráttunni við að brjóta niður siðferðisþrek Indónesíubúa sem voru því andvígir að nokkurs konar þrælakerfi er skilaði Hollendingum sífellt meiri gróða væri komið á fót á plantekrunum. Þeir dreifðu dópi viljandi frá hafnarsvæðunum, þar sem arabískir kaupmenn notuðu ópíum, út á landsbyggðina. [Jack Beeching, The Chinese Opium Wars, bls. 258, New York, 1975]
Hegðun Hollendinga í Indónesíu, eins smánarleg og hún var, bliknaði þó hjá framferði Breta í Kína. Þar gekk fram fyrir skjöldu heimsveldisins eitt arðvænlegasta fyrirtæki allra tíma; fyrirtæki sem lagði hornstein að ríkidæmi margra fjölskyldna í Englandi—ætta sem enn þann dag í dag teljast til yfirstéttar og eiga fulltrúa í lávarðadeildinni og öðrum virðulegum stofnunum á Bretlandseyjum. Þetta fyrirtæki ræktaði ópíum í einu landi, seldi það með fyrirsjáanlegum hörmungum í öðru og lét blóðpeningana renna í gegnum alþjóðlegt bankakerfi sem upphaflega hafði höfuðstöðvar í Hong Kong og Shanghai.
Við erum auðvitað að tala um Breska Austur-Indíum fyrirtækið (líka kallað Austur Indíafélagið).
Eins og nafn fyrirtækisins benti til þá lágu hagsmunir þess aðallega í Asíu og þá sérstaklega í Kína og Indlandi. Austur-Indíum fyrirtækið hafði einokun á flestum umsvifum heimsveldisins á þessum slóðum og var því miklu meira en fyrirtæki í leit að viðskiptum; það var bæði viðskiptalegur og pólitískur fulltrúi bresku krúnunnar. Meðal hluthafa þess voru margir valdamestu menn landsins og konungsfjölskyldan fékk sinn skerf af gróðanum í formi skatta og sölu leyfisbréfa.
Indland var helsti framleiðandi heimsins á sterku og góðu ópíum á átjándu öld. Þegar Bretar lögðu Bengal undir sig 1757 fékk Austur-Indíum fyrirtækið einkarétt á sölu þess. Þótt Bretar borguðu Indverjum aðeins smámuni fyrir þetta ópíum, ef miðað var við endanlegt söluverð þess, þá gaf það eigi að síður af sér um 13% þjóðartekna landsins. Menn geta þá rétt ímyndað sér tekjur Breta. Sterling Seagrave segir okkur í The Soong Dynasty að:
Mikilsmetnir Englendingar eins og dr. William Jardine, einn stórtækasti ópíumkaupmaðurinn, keyptu hrátt ópíum af indverskum ræktendum fyrir nánasarlegar upphæðir og endurseldu Kínverjum það í gegnum Hong Kong fyrir tífalt hærra verð. [Steriing Seagrave, The Soong Dynasty, bls. 3, New York, 1985]
Kína, sem um langt skeið hafði keypt ópíum í einhverju mæli af arabískum kaupmönnum, varð strax eðlilegur markaður fyrir það. Ópíum hafði upphaflega verið flutt til landsins sem meðal en skömmu eftir aldamótin 1700 byrjaði langkúgaður almenningur að reykja það sér til upplyftingar. [Patricia og Weldon Witters, Drugs and Society: A Biological Perspective, bls. 232–234, Boston, 1983] Bretar áttu vissulega eftir að græða vel á eymd og volæði Kínverja, en það var ekki hið eina sem heimsveldið hafði upp úr krafsinu. Eins og einn hluthafi Austur-Indíum fyrirtækisins orðaði það í bréfi til Englands:
Svo lengi sem eiturlyfin flæða í þessu landi þá er ekki minnsta hætta á að það verði nokkurn tíma hernaðarleg ógnun, því fíkniávaninn dregur allan dug úr þjóðinni [Beeching, The Chinese Opium Wars, bls. 258].
Þótt ópíum væri drýgsta tekjulind Austur-Indíum fyrirtækisins þá græddi þessi fulltrúi heimsveldisins á öðrum göfugum viðskiptum, eins og t.d. barnaþrælkun og þrælasölu. Verksmiðjur fyrirtækisins á Bretlandseyjum framleiddu vefnaðarvörur og réðu til verksins konur og börn sem var þrælkað út fyrir sama og engin laun. Fullunnin framleiðslan var síðan seld á Indlandi í skiptum fyrir ópíum, sem aftur á móti var selt í Kína fyrir silki, te og krydd. Þar næst héldu skip Austur-Indíum fyrirtækisins til Bandaríkjanna, en á leið sinni þangað léttu þau akkerum við strönd Afríku og svertingjum—sem höfðu verið veiddir og smalað saman eins og hjörð dýra—var hóað um borð. Svertingjarnir voru loks seldir í Bandaríkjunum fyrir baðmull sem var flutt til Englands og fullunnin þar af börnum. … Og þannig koll af kolli.
Ópíum var greinilega arðbærasti hlekkurinn í þessari viðskiptakeðju og ekki ósanngjarnt að álykta að það hafi gert öll þessi viðskipti möguleg. Bretar áttu ekki neitt annað sem Kínverjar vildu kaupa. Kína var menningarþjóð sem fann upp pappír, postulín, silki, byssupúður og klukkur. Á meðan Evrópa var enn frumstæð þá saumuðu þeir skrautklæði og mótuðu listaverk í leir. Kínverja vanhagaði ekki um neitt og eina von Breta var að fjölga ópíumsjúklingum í landinu.
Hluthafar Austur-Indíum fyrirtækisins gerðu sér fulla grein fyrir þessu og gættu þess vel að annað fólk gengi ekki í gullnámuna. Menn sem reyndu að versla með ópíum á eigin spýtur, venjulega með því að múta embættismönnum, voru fyrirvaralaust (en hljóðlega) dregnir fyrir dómara. Eitt slíkt mál frá 1791 var höfðað gegn breskum embættismanni, Warren Hastings, sem seldi "óvígðum" manni leyfi. Orðalag ákærunnar gegn honum (þar sem auðæfi urðu til á svipstundu) gefur okkur smjörþefinn af þessum arðvænlegu viðskiptum:
Hastings er ákærður fyrir að hafa úthlutað Stephen Sullivan, án þess að gera nokkrum viðvart, ópíumleyfi til fjögurra ára … og gert honum þannig kleift að skapa sér auðæfi á svipstundu (creating an instant fortune).
Bók Basil Lubbock, The Opium Clippers (1933), rekur nöfn breska aðalsins sem löglega komst í álnir með því að steypa milljónum Kínverja í glötun. Þar eru tíunduð nöfn prinsa, hertoga, jarla og lávarða,—ætta sem enn í dag eiga kastala er standa á þúsundum ekra lands: Atholl, Melville, Matheison, Balcarras, Pybus o.s.frv. Trúboðar á vegum Austur-Indíum fyrirtækisins prédikuðu með ókeypis sýnishornum af ópíum, gagngert til að koma sem flestum á bragðið. Þá voru Bretar iðnir við að senda njósnara til landsins í þeim erindagjörðum að múta embættismönnum. Þeir sem ekki tóku við mútum voru einfaldlega myrtir.
Í dag bera Bretar því við að fólk hafi ekki gert sér grein fyrir því hve hættulegt ópíum raunverulega var og það hafi t.d. ekki verið bannað í Englandi á þessum tíma. Þau rök væru í góðu lagi ef ópíumsalan hefði staðið í nokkur ár á meðan menn voru að átta sig á vandamálinu. Staðreyndin er hins vegar sú að Bretar þröngvuðu ópíum upp á þjóðina með vopnavaldi og horfðu upp á eyðileggingu margra kynslóða Kínverja.
Nokkrum Bandaríkjamönnum stóð til boða að taka þátt í eiturlyfjasölunni. John Jacob Astor var einn þeirra. Annar var afi Franklins Delano RooseveIts, forseta Bandaríkjanna, Warren Delano, en hann varð aðaleigandi Russell & Company í Boston og líklega stórtækasti ópíumsali í Ameríku. Warren Delano var ekki nema 24 ára gamall þegar hann sigldi til Kanton 1823 og það tók hann sjö ár að verða auðugur maður. Bandaríska vikuritið U.S. News & World Report segir í grein 1986 um sögu eiturlyfja í Ameríku að:
Delano lagði verslun með ópíum að jöfnu við viðskipti með áfengi—bæði voru arðvænleg og bæði lögðu grunninn að ríkidæmi fjölskyldunnar. [U.S. News & World Report, 4 ágúst 1986]
Og The Soong Dynasty bætir við:
Upp úr 1820 byrjuðu virðuleg bandarísk fyrirtæki eins og Perkins & Company og Russell & Company í Boston veruleg ópíumviðskipti í Kína. [Seagrave, The Soong Dynasty, bls. 8]
Kínverska þjóðin var mjög einangruð í mörg hundruð ár og stjórnendur landsins vildu sem minnst samskipti hafa við aðrar þjóðir. Þeir höfðu t.d. enga utanríkisþjónustu og voru sjálfum sér nógir um alla framleiðslu. Útlendingar sóttust hins vegar mikið eftir kínversku te og silki og valdamenn áttu erfitt með að neita silfrinu. Kaupmönnum var því úthlutað lágmarks aðstöðu utan borgarveggja Kanton, eins langt frá Peking og mögulegt var. Til að fyrirbyggja að kaupmenn hreiðruðu um sig til frambúðar var þeim bannað að taka eiginkonur sínar eða annað kvenfólk með sér og kínverskum borgurum var bannað að kenna þeim tungumálið.
Stjórnvöld í Kína höfðu snemma þungar áhyggjur af óæskilegum áhrifum erlendra kaupmanna á kínverskt þjóðlíf. Þegar vinsældir ópíums urðu slíkar að það byrjaði að leysa silfur af hólmi sem gjaldmiðill þá var það bannað með lögum 1729. Þótt refsing við að brjóta lögin væri dauði með kyrkingu þá voru yfirvöld of máttlaus til að láta kné fylgja kviði og ópíumneyslan jókst jafnt og þétt.
Austur-Indíum fyrirtækið leit á lögin sem svívirðilegt brot á hefðbundinni fríverslun og hafði þau að engu. Fyrirtækið seldi um 12 tonn af ópíum þetta sama ár og einni öld síðar var salan komin í 2000 tonn á ári. [Witters, Drugs and Society, bls. 233. Ef 2000 tonnum af ópíum væri breytt í heróín þá yrði heildsöluverð þess í dag um $35 milljarðar og smásöluverðið um $400 milljarðar! Engin furða þótt lítið brot bresku þjóðarinnar eigi mest allan þjóðarauðinn (fyrir nokkrum árum átti 5% þjóðarinnar 95% allra verðmæta í landinu). Ættir ópíumsalanna hljóta að hafa keypt flest bitastætt á Bretlandseyjum fyrir meira en hundrað árum.] Milljónir Kínverja lifðu í eymd og volæði, afvelta í koju og umluktir ópíumreyk. Sparifé einstaklinga og sameiginlegir sjóðir fólksins voru óðum á þrotum. Tugmilljónir silfurdollara hurfu úr umferð og döguðu uppi hjá ensku yfirstéttinni. Fenton Bresler segir í bókinni The Chinese Mafia:
Einn á fætur öðrum lýstu keisarar yfir ólögmæti þessara viðskipta—árið 1796, 1800, 1813 og 1815—en allt kom fyrir ekki. Staða mála var óþolandi. Kínverska ríkisstjórnin krafðist réttarins til að setja reglur um innflutning og vernda sína eigin þegna, Bretar heimtuðu viðurkenningu á réttinum til að gera nákvæmlega það sem þeim sýndist. [Fenton Bresler, The Chinese Mafia, bls. 4. New York, 1980]
Smásala á ópíum í Kína var að mestu í höndum Triad mafíunnar sem var geysilega öflug í Kína og er enn í dag valdamesta leynifélag í Hong Kong. Triad mafían, sem skiptist í margar deildir, virðist vera að ná fótfestu á ný á meginlandi Kína og athyglisvert er í því sambandi að fasteignaverð í Hong Kong, sem árum saman fór lækkandi vegna yfirvofandi valdatöku Kínverja 1997, byrjaði óvænt að hækka aftur fyrir nokkrum árum. Ástæðan fyrir þessari óvæntu uppsveiflu var sögð vera sú að forsprakkar Triad mafíunnar höfðu byrjað að sjást með reglulegu millibili á meginlandinu í fylgd með æðstu yfirmönnum kommúnistaflokksins. Fólk sem veit hvernig hlutirnir verkast í þessum heimshluta reiknaði fastlega með að búið væri að semja um framtíð Hong Kong—þ.e. að búið væri að hleypa þessum svokölluðu kommúnistum (sem margir eru þegar milljarðarnæringar) inn í starfsemi mafíunnar og eyjan yrði áfram draumaland fyrir alþjóðleg viðskipti.
Upphaf Triad mafiunnar má rekja til Fukien héraðs þar sem róttækir munkar stofnuðu leynifélag 1674 í því markmiði að berjast gegn mansjúmönnum, en þeir hertóku Kína árið 1644. Munkarnir voru frábærir í skæruhernaði og fullkomnuðu t.d. Kung Fu bardagalistina. Einstaklingar sem gerðust fullgildir félagar voru vígðir inn í félagið á Whangpoo fljótinu þar sem þeir sóru 36 eiða á meðan vígslumeistari sveiflaði sverði yfir herðablöðum þeirra. Næst var sprett á skinni og blóði blandað við meistarann. Loks var leyniorðum hvíslað og þeim kennd leynimerki svo aðrir reglubræður mættu þekkja þá á mannamótum.
Skæruliðahópurinn þróaðist þó fljótt í venjulega mafíu sem teygði arma sína um gervallt Kína og til kínverskra hverfa erlendis. Triad mafían stjórnaði smásölu á ópíum frá hafnarborginni Kanton, starfrækti spilavíti út um allt land og rak vændishús bæði heima fyrir og erlendis. Hún varð fljótlega öflugt stjórnmálaafl og náði lengst á því sviði þegar einn félaganna, Chiang Kai-shek, varð valdamesti maður Kína og, eftir að hann hrökklaðist þaðan undan Maó 1949, Taiwan [Bresler, The Chinese Mafia, bls. 25–26 og flestar bækur um Kína sem fjalla um þetta tímabil].
Triad mafian er stærsti heróínframleiðandi jarðarinnar í dag og lögreglan í Hong Kong hefur skráð 57 deildir hennar í Kína, Taiwan, Filippseyjum, Víetnam, Ástralíu og víðar. Kínverjarnir virðast vera að búa um sig í Norður-Ameríku því dagblað í Kanada, Toronto Globe and Mail, greindi frá því í árslok 1992 að sautján hátt settum foringjum í Triad mafiunni hefði verið synjað um ríkisborgararétt í Kanada. Á sama tíma áætluðu yfirvöld í Ástralíu að 85–90% alls heróíns þar í landi kæmi frá kínversku mafíunni.
Þegar ríkisstjórn Kína loks beitti afli gegn Austur-Indíum fyrirtækinu 1839 þá var það með þeim hætti að bera eld að nokkrum vöruhúsum Triad mafiunnar í Kanton. Ópíum fyrir tvær milljónir sterlingspunda—sem var stórfé á þessum tíma—ruku út í loftið í þessum aðgerðum. Svar Breta var að senda skip sjóhersins til Kína og opna ópíumarkaðinn á ný. Líkt og þeir meira en öld seinna voru viljugir að eyðileggja fiskimið Íslands til að geta veitt í nokkur ár til viðbótar, þá sáu þeir ekkert rangt við að kreista lífið úr kínversku þjóðinni fyrir tímabundinn gróða af eiturlyfjasölu.
Það lýsir ástandinu í Kína vel að þjóð sem taldi 350 milljónir einstaklinga skyldi tapa styrjöld við 10.000 breska hermenn. Eins og Bandaríkjamenn lærðu seinna í Víetnam þá kann það aldrei góðri lukku að stýra þegar stór hluti hermanna ráfar um í vímu eiturlyfja. Breski flotinn braut niður mótstöðu Kínverja við Kanton 1840 og mætti aldrei verulegri mótspyrnu eftir það.
Eftir að Kínverjar gáfust upp með smán var Nanking-sáttmálinn undirritaður 1842. Í því plaggi var Kínverjum gert að greiða 21.000.000 silfurdollara í skaðabætur!, sem voru margir milljarðar miðað við nútíma verðlag og gefa Bretum Hong Kong. Fríhöfnin, eins og eyjan var kölluð, þróaðist fljótt í banka- og viðskiptaveldi sem allar götur síðan hefur þjónað þeim af trúmennsku er fela eða þvo eiturlyfjagróða og fjármagna framleiðslu eiturlyfja. Kínverjar voru líka neyddir til að opna fimm hafnarborgir frá Kanton til Shanghai fyrir útlendingum og þeim var í fyrsta skipti heimilað að búa í landinu með eiginkonum sínum.
Hong Kong hefur allt frá 1842 verið paradís smyglara og alþjóðleg miðstöð fyrir eiturlyfjapeninga. Það er ódýrara að stofna pappírsfyrirtæki (hlutafélag) þar heldur í Evrópu og enginn spyr óþægilegra spurninga. Á milli 400 og 500 bönkum hefur verið troðið á þessa litlu eyju og allir virðast hafa nóg fyrir stafni. Yfir helmingur gjaldeyristekna Kína rennur í gegnum Hong Kong svo fátt á eftir að breytast þar í bankamálum þótt meginlandið taki við eyjunni.
Hvað verður um almenn mannréttindi er allt önnur saga, enda snerta þau ekki pyngju milljarðarnæringanna sem stjórna Kína í nafni kommúnisma.
Kínverska samfélagið byrjaði að hrynja eftir 1842. Skattar voru hækkaðir, spilling færðist í aukana og glæpum fjölgaði. Loks kom að því að upp úr sauð og fólkið tók í taumana með borgarastyrjöld. Uppreisnin í Taiping braust út 1850 og stóð í 15 löng ár. Ekki færri en 20 milljónir Kínverja týndu lífinu í þeim ljóta leik. Á tímabili leit út fyrir að byltingin væri að ná varanlegri fótfestu og uppreisnarmenn stofnsettu nýja höfuðborg í Nanking. Bretar voru aftur á móti hræddir um að glata öllu því sem unnist hafði í ópíumstríðinu og komu stjórnvöldum til hjálpar. Með þeirra aðstoð var Nanking tekin og 100.000 manns var slátrað. Franska bylting kínversku þjóðarinnar var kæfð í blóði.
Fyrsta ópíumstríðið færði Bretum réttindi sem mundi gera alla dópsala græna af öfund: Þeir voru undanþegnir lögum landsins þar sem þeir bjuggu! Ópíumverslunin tók nýjan fjörkipp, sem kom sér sérstaklega vel fyrir breska heimsveldið, en það átti í vaxandi samkeppni við önnur Evrópuríki um markaði fyrir venjulegar iðnaðarvörur. Viðbrögð Breta við þessari samkeppni voru dæmigerð fyrir hroka heimsveldisins. Frekar en að gera ráðstafanir til að efla iðnaðinn heima fyrir og gera hann samkeppnishæfan þá þótti sumum embættismönnum heldur við hæfi að auka ópíumsöluna og finna nýja markaði með nýjum fórnarlömbum. Eins og Lord Palmerston tilkynnti landstjóra Indlands, Lord Auckland, í bréfi í janúar 1841:
Vegna samkeppni við framleiðendur í Evrópu eru vörur okkar óðum að hverfa af mörkuðum þar. Ef aðgerðir okkar í Kína heppnast munu Abyssinía, Arabía, Induslöndin og nýir markaðir í Kína fljótlega opnast og gefa okkur nýja breidd í alþjóðlegum viðskiptum [Beeching, The Chinese Opium Wars, bls. 95].
Þessi sami Lord Palmerston var forsætisráðherra Englands þegar ákveðið var að knésetja Kínverja í nýju stríði með hjálp Frakka og opna allt landið fyrir útlendingum. Í ópíumstríðinu 1859–1860 féll sjálf höfuðborgin án teljandi viðnáms og Bretar auðmýktu þjóðina með því að eyðileggja öll guðshús og helga muni í henni. Ópíum var gert löglegt og allt Kína lá nú opið fyrir nýju átaki sölumanna.
Eftir þetta stóð varla steinn yfir steini. Við lok nítjándu aldarinnar lögðu Bretar undir sig norðurhluta Burma og Kowloon, sem liggur andspænis Hong Kong. Frakkar innlimuðu Tonkin, Annam og reistu herskipahöfn í Kwangchow flóanum. Árið 1895 reis Japan allt í einu upp á afturlappirnar og hertók Kóreu, Formósu og Liaotung skagann á meginlandi Kína. Liaotung skaginn var hernaðarlega mjög mikilvægur, sérstaklega gagnvart norðurhéruðum Kína, og því hjálpuðu Bretar og Frakkar Rússum að ná honum aftur af Japönum.
Kínverjar gerðu enn eina tilraun til að reka útlendinga af höndum sér 1899–1900. Skæruhernaður gegn útlendingum og trúboðum byrjaði með "uppreisn hinna samstilltu hnefa" (ranglega kölluð Boxers Rebellion í erlendum blöðum) í norðurhéruðum landsins. Það var þó ekki fyrr en uppreisnin barst alla leið til Peking að stjórnin ákvað að styðja hana.
Bretar og bandamenn þeirra í kúgun kínversku þjóðarinnar sátu ekki lengi auðum höndum. Herlið, skipað hermönnum hvorki meira né minna en sex landa, steig brátt á land og braut sér leið til Peking. Bandarískur blaðamaður, Thomas Millard, fylgdi í kjölfar hersveitanna og lýsti afrekum þeirra á þessa leið:
Hver einasta borg, hvert einasta þorp, hver einasti kotbóndakofi sem lá í braut herliðsins var fyrst rændur og síðan brenndur. [Tilvitnun í bók Howard K. Beale, Theodore Roosevelt and the Rise of America to World Power, bls. 187, Baltimore, 1956]
Kínverjar voru yfirbugaðir og dæmdir fyrir glæpi gegn siðmenntuðum þjóðum og gert að greiða háar sektir. Siðmenntuðu þjóðirnar gátu varpað öndinni léttar og haldið áfram að selja þeim eiturlyf.
Á seinni hluta nítjándu aldarinnar og í byrjun þeirrar tuttugustu varð viðhorf bæði almennings og ríkisstjórna á Vesturlöndum gagnvart eiturlyfjum sífellt neikvæðra. Neysla þeirra var víða orðin alvarlegt vandamál og þau voru ekki lengur plága sem aðeins herjaði á ókunnugt fólk í öðrum álfum. Þolinmæðin var loks á þrotum og tvær alþjóðlegar samþykktir, ein 1905 og önnur í Haag 1911, beinlínis bönnuðu flest eiturlyf.
Bretar skynjuðu snemma hvaðan vindurinn blés og næsta skref þeirra í Asíu var mjög lærdómsríkt. Þeir byrjuðu að færa flest stig dópsölunnar yfir á hendur Triad mafiunnar en sjálfir sáu þeir um fjármagna viðskiptin í gegnum banka í Hong Kong og Shanghai. Frakkar og Bandaríkjamenn höfðu líka búið um sig í Shanghai, en borgin hafði þróast í toll- og skattfrjálst svæði. Þar gátu því allir braskað án afskipta stjórnvalda nokkurs lands.
Með öðrum orðum: Vegna vaxandi þrýstings frá öðrum þjóðum földu Bretar sinn þátt ópíumsölunnar í bönkum á stöðum þar sem hluthafar þurftu ekki að láta nafns síns getið og algjör leynd ríkti í peningamálum. Alþjóðlegir sáttmálar náðu ekki inn á borð hjá þessum stofnunum og slík plögg voru látin sigla sinn sjó. Peningaþvottur og fjármögnun eiturlyfjaframleiðslu eru enn í dag arðvænlegustu leiðirnar til þess að þéna mikla peninga ólöglega án þess að vera í stöðugri lífshættu. Bankastjórar eru ekki sallaðir niður í dagsins önn. Eitt öflugasta fjármagnsfyrirtæki af þessu tagi hét Hong Kong & Shanghai Corporation og var eins og nafn þess bendir til í eigu banka í Hong Kong og Shanghai.
Eins og Búastríðið í Suður-Afríku (1899–1902) sýndi glöggt þá lögðu Englendingar mikla áherslu á að stjórna gullnámunum þar. Þótt auðvitað væri eftir miklum auðæfum að slægjast þá lá líka önnur og ekki eins augljós ástæða að baki gullglampans í augum Englendinga. Asíubúar hafa alltaf haft alveg sérstakt dálæti á gulli og valmúabændur þar líta helst ekki við öðrum gjaldmiðli enn í dag. Sala á gulli eykst því alltaf í Hong Kong þegar uppskerutíminn fer í hönd. Það var því lífsspursmál fyrir bankaveldið í Hong Kong og Shanghai að hafa öruggan aðgang að gulli.
Hrifning Asíubúa á gulli kom berlega í ljós í seinni heimsstyrjöldinni þegar Japanir stálu því á herteknu svæðunum. Hvarvetna sem þeir leituðu—í spilavítum, hóruhúsum, bönkum eða á heimilum fólks—fundu þeir gull. Þeir sendu gull fyrir milljarða dollara heim til Japans og allt að $15 milljarða virði dagaði uppi í hellum á Filippseyjum í stríðslok. Ferdinand Marcos fann þetta gull mörgum árum síðar [Sterling Seagrave, The Marcos Dynasty, bls. 338–359, New York, 1988] og vænn hluti þess situr enn í skemmu í Sviss. En það er önnur saga.
Hvað kostaði tveggja alda ópíumfaraldur kínversku þjóðina í mannslífum og fjármunum? Því getur enginn svarað en tölurnar eru svimandi. Tugir milljóna einstaklinga létust fyrir aldur fram vegna ópíums. Ef borgarastyrjaldir og ópíumstríð eru talin með þá hækkar þessi tala sennilega í yfir hundrað milljónir mannslífa. Kostnaðurinn við að kaupa hundruð þúsunda tonna af ópíum, auk vinnutaps og greiðslu sekta eftir hvert stríð, var í billjónum á nútíma verðlagi.
Einu getum við þó slegið föstu. Böl þjóðarinnar á tuttugustu öldinni, blóðugar borgarastyrjaldir og valdataka kommúnista, var eðlilegt framhald af skálmöldinni er á undan gekk. Vissulega bjátaði mikið á í þjóðfélagi þar sem fólk flykkti sér um foringja eins og Chiang Kai-shek og Maó Tse Tung. Nýjustu rannsóknir sagnfræðinga benda til að Maó hafi verið töluvert iðnari við að myrða sína eigin landa heldur en Stalín (sem þó drap 30–40 milljónir) og sé því afkastamesti böðull allra tíma [Sjá t.d. bók Daniel Chirot, Modern Tyrants, Toronto og New York, 1994].
Árið 1958 hrinti Maó formaður í framkvæmd áætlun sem hann kallaði "risastökk fram á við." Mestu fjöldamorð aldarinnar hefði verið betra nafn. Risastökk formannsins gekk út á að auka landbúnaðarframleiðsluna með því að taka land af bændum og smala þeim saman á risastór samyrkjubú. Áætlunin mistókst svo hrikalega að yfir 30 milljónir einstaklinga létust úr hungri og Maó gerði minna en ekki neitt til að hjálpa þeim. Hann flutti matvæli frá svæðinu [Jasper Becker, Hungry Ghosts: Mao s Secret Famine, New York, 1997]. Þessi fjöldamorð minna óneitanlega á hungursneyðina í Úkraínu á árunum eftir 1930 þar sem mistök og miskunnarleysi Stalíns urðu til þess að tugmilljónir sultu til bana.
Fyrri helmingur tuttugustu aldarinnar var hrein martröð fyrir kínversku þjóðina. Flestir sem náð höfðu 15 ára aldri reyktu ópíum að staðaldri og—eins og ferðamaður í Chungking komst að orði 1930—það voru "kompur allstaðar þar sem ópíum var reykt, nærri því í fjórða hverju húsi." Erlendir herir börðu á þjóðinni og innlend stjórnmálaöfl tókust á í endalausum borgarastyrjöldum. "Hvað kínversk stjórnmál varðar," skrifaði bandarískur embættismaður í Shanghai 1934, "þá er það staðreynd að hinar ýmsu stríðandi fylkingar fjármagna starfsemi sína að mestu leyti með ópíumrækt."
Mörg virðuleg fyrirtæki í Evrópu komu sér inn á ópíummarkaðinn og græddu á tá og fingri. Bandarískur embættismaður, Stuard Fuller, kvartaði t.d. yfir því 1935 að franska fyrirtækið Rossler Fils hefði flutt út yfir 6 tonn af heróíni á tveimur árum. Þetta var þó aðeins lítið brot af eiturlyfjasölu Frakka því þeir keyptu hrátt ópíum sem gaf af sér margfalt meira magn af morfíni og heróíni. Sem dæmi þá keyptu þeir 251,5 tonn af ópíum frá Tyrklandi 1928 og innanlandsmarkaðurinn gat ekki tekið við nema broti slíks magns [Alan Block "European Drug TratTic and TratTickers Between the Wars," Social History 23, no. 2, bls. 315–38].
Í norðurhéruðum Kína reið ný alda dópsölu yfir og í þetta skipti voru það japanskir embættismenn sem seldu ópíum, morfín og heróín. Salan fór fram með fullu samþykki yfirvalda í Japan og ekki aðeins með það í huga að græða peninga. Trúboði í norðurhluta Mansjúríu tjáði bandarískum embættismanni í Shanghai að meira að segja í litla þorpinu hennar, þar sem áður voru reknar ein eða tvær ópíumkompur, væru þær orðnar 47. Hún sagðist staðfastlega trúa því að yfirvöld í Japan væru að kaffæra Mansjúríu í eiturlyfjum:
… ekki aðeins til að uppskera gróðann af þeim, heldur allt eins til þess að brjóta niður siðferðisþrek fólksins. Í Jehol hafa Japanir hundraðfaldað starf Tang Yuling, fyrrverandi her- og ópíumforingja.
Þrátt fyrir vaxandi andstöðu gegn eiturlyfjum í heiminum í byrjun tuttugustu aldarinnar þá voru Bretar ekki á þeim buxunum að gefast upp. Frekar en að draga saman seglin þá reyndu þeir að finna nýja markaði. Ópíum byrjaði t.d. að streyma til Japans á milli 1916 og 1920 og þegar Þjóðabandalagið (fyrirrennari Sameinuðu þjóðanna) bað Breta um útskýringar þá flæktu þeir málið með því aðleggja til—ekki ósvipað því sem nokkrir vitringar eru byrjaðir aðprédika á Vesturlöndum í dag—að japanska ríkisstjórnin gerði ópíum löglegt og tæki sjálft við sölunni. Þannig mundi svartamarkaðurinn leggjast af og ríkið mundi græða á eiturlyfjunum.
Árið 1923 skipaði breska ríkisstjórnin nefnd sem falið var að kanna stöðu efnahagsmála á Indlandi. Lord Inchcape var formaður nefndarinnar. Á sama tíma og heimurinn hafði vaxandi áhyggjur af útbreiðslu eiturlyfja þá varaði þessi nefnd við hættunni sem því væri samfara að draga úr ræktun valmúa. Orðrétt var niðurstaða nefndarinnar sú að verja þyrfti þessa mikilvægu tekjulind [Brian Ingles, The Forbidden Game: A Social History of Drugs, ll. kafli, New York, 1975]. Nefndarmenn voru þó það vel upplýstir um lögmál framboðs og eftirspurnar að þeir samþykktu að draga mætti úr framleiðslunni ef verðið lækkaði.
Brian Ingles segir í The Forbidden Game: A Social History of Drugs:
… á sama tíma og breska ríkisstjórnin sagðist vera að gera ráðstafanir til að draga úr neyslu á ópíum og hassi þá létu fulltrúar hennar á Indlandi í raun hendur standa fram úr ermum við sölu þeirra með það fyrir augum að auka tekjur nýlendunnar [Ingles, The Forbidden Game, 11. kafli].
Ópíum mergsaug kínversku þjóðina, bæði andlega og veraldlega, en byggði hallir á Bretlandseyjum. Almenn eiturlyfjaneysla varð til þess að millistétt náði aldrei að myndast í Kína. Þess vegna græddu aðeins fáeinir menn feikilegar upphæðir þegar efnahagslífið loks tók dálítinn fjörkipp vegna aukinnar eftirspurnar í kjölfar heimsstyrjaldarinnar 1914–1918, en allur almenningur lapti dauðann úr skel. Það lýsir eymdinni best—og er hrópandi dæmi um afrek breska heimsveldisins í Austur-Indíum—að á árabilinu 1920 til 1940 voru lík tæplega 600.000 rótlausra og heimilislausra sálna hirt af götum kínverskra borga [Seagrave, The Soong Dynasty, bls. 145]. Flestir höfðu veslast upp vegna hungurs og vosbúðar, oft í kjölfar ópíumfíknar.
Þannig var jarðvegurinn undirbúinn fyrir valdatöku kommúnista. Allt var betra en ríkjandi ástand. Árið 1935 voru 80 milljónir eiturlyfjaneytenda í Kína. Ekkert samfélag gat hugsanlega borið slíka byrði:
Þeir sátu með gljáandi augu fyrir framan kofa sína og tottuðu pípur, karlar, konur og táningar. Karlar og táningar klæddust oft ekki öðru en mittisskýlum, konur oft ekki einu sinni svo miklu. Ópíum var hlaðið í brúna stafla úti í skemmu eins og verið væri að þurrka mykju. [H.E. Sa1isbury, The Long March, bls. 106, New York, 1985]