"… við steyptum frjálsræðisstjórninni í Guatemala 1954 og höfum allar götur síðan haldið hópi morðingja við völd, stóðum fyrir víðtækari hryðjuverkastarfsemi en dæmi eru um á alþjóðlegum vettvangi gegn Kúbu á sjöunda áratugnum og Nicaragua allan níunda áratuginn, vorum viðriðnir morðið á Lumumba og settum á laggirnar og héldum við völd spilltri og miskunnarlausri einræðisstjórn Mobutus, studdum Trujillo, Somoza, Marcos, Duvalier … [Noam Chomsky, Deterring Democracy, bls. 14, New York, 1991]
Flest fíkniefni er herja á vestrænt samfélag í dag koma frá svæðum sem Vesturlandabúar hafa í fortíðinni annað hvort leikið mjög grátt efnahagslega eða reynt, oftast með hrikalegum afleiðingum, að beygja að sínum eigin pólitíska vilja. Þessi yfirgangur hefur stefnt stórum svæðum í glötun og fólkið sem þar býr á oft ekki annarra kosta völ en stunda landbúnað fyrir fíkniefnaframleiðendur. Í sumum löndum, eins og Bólivíu, Burma og Aruba, hafa stjórnmál og eiturlyfjaviðskipti stundum runnið saman í eitt og orðið að sömu starfsgrein með sömu leikmönnum.
Fyrir bónda í fátæku landi getur starf fyrir eiturlyfjaframleiðanda skipt sköpum um hvort hann er bláfátækur eða fær um að kaupa brýnustu lífsnauðsynjar. Venjulegur bóndi í Suður-Ameríku þénar innan við $200 á ári en hann getur strax tífaldað tekjurnar ef hann snýr sér að ræktun fíknijurta. Fáar jurtir eru örlátari en kókarunninn því hann lætur lauf þrisvar á ári, hver hektari gefur af sér um tvö tonn og hann blómstrar í 15–30 ár.
Í Andesfjöllum—þar sem Kólumbía, Perú og Bólivía eiga öll landsvæði—draga um ein og hálf milljón einstaklinga fram lífið á kókaínframleiðslu. Efnahagskerfi þessara landa mundi hrynja ef framleiðslan drægist allt í einu verulega saman. Árið 1990 voru kókaíntekjur Perú áætlaðar tæpir 2 milljarðar dollara, en allur olíuiðnaður landsins gaf minna af sér. Bólivía, sem flutti út löglegan varning fyrir $800 milljónir það sama ár, þénaði miklu meira á eiturlyfjum. Enginn veit hvað kom í kassann í Kólumbíu en lægsta áætlun hljóðar upp á $4 milljarða. Flest bendir til að það sé allt of íhaldssöm tala og gróðinn sé frekar í tugum milljarða.
Eiturlyf eru ekki aðeins miðpunkturinn í tilveru fátækra sveitamanna í þessum löndum. Fólk finnur fyrir þeim daglega á öllum stigum samfélagsins. Í greinargerð frá World Peace Foundation (1990) er bent á að margir dómarar í Kólumbíu hafi $90 í mánaðartekjur en dópsalar bjóði þeim $30.000 greiðslu fyrir hverja kæru sem þeir fella niður. Dómararnir geta valið um silfur eða blý (Plata, o Plomo) en ef þeir neita að láta eiturlyfjasala lausa í þrjú eða fjögur skipti þá eru þeir myrtir.
Þegar fyrrnefnd greinargerð var skrifuð var búið að myrða fleiri minni háttar dómara og embættismenn en nokkur nennti að telja. Tala hæstaréttardómara sem höfðu látist um aldur fram var hins vegar komin í 12, auk dómsmálaráðherra og ríkissaksóknara landsins. Þúsundir venjulegra borgara höfðu fallið í styrjöld yfirvalda við eiturlyfjakónga og á nokkurra mánaða tímabili 1989 urðu sex skólar í Bogotá fyrir sprengjuárás. Hundruð manna féllu eða særðust þegar feikistór sprengja sprakk fyrir utan lögreglustöð í sömu borg og flugvél frá Avianca flugfélaginu sprakk og steyptist til jarðar með 107 manns um borð. Á seinni helmingi 1989 og í janúar 1990 stóðu eiturlyfjasalar fyrir samtals 263 sprengjuárásum.
Samkvæmt Vital Signs (1996), sem mannúðarstofnunin World watch gefur út, þá vex bilið stöðugt á milli ríkra og fátækra um allan heim. Árið 1960 voru tekjur ríkustu 20% landa jarðarinnar 30 sinnum hærri en 20% þeirra fátækustu. Árið 1991 voru tekjurnar orðnar 61 sinnum hærri. Söluverðmæti munaðarvarnings (dýrustu bíla, tískuvöru o.s.frv.) var hærra en nam þjóðarframleiðslu 66% ríkja heims: Vegna þrúgandi skulda þriðja heimsins og vaxandi mikilvægis tölvu- og fjarskiptatækni í hagkerfinu—sem ríku löndin hafa best efni á að þróa—þá má búast við að munurinn á milli ríkra og fátækra eigi enn eftir að aukast til muna.
Önnur stofnun, Oxfam International, hefur rannsakað stöðu mála í allra fátækustu löndunum og segir ástandið í Úganda dæmigert fyrir ástandið í þeim öllum. Árið 1995 runnu $3 á hvern íbúa landsins til heilbrigðismála en afborganir (vextir) af skuldum til erlendra stofnanna voru $17 á hvern íbúa. Við slíkar kringumstæður var engin leið að auka hagvöxt í landinu.
Vesturlönd hafa að einu leyti boðið eiturlyfjaplágunni heim og þannig grafið sína eigin gröf. Bankar, stórfyrirtæki og stofnanir sem Vesturlandabúar ráða hafa, eins og rakið verður í þessum kafla, haldið fjölda ríkja í fátækt með beinum og óbeinum aðgerðum. Fátæklingar þessara landa hafa beinlínis verið reknir út í eiturlyfjaviðskipti. Þegar öllu er á botninn hvolft, segja sumir, þá hafa Vesturlönd hlotið makleg málagjöld. Málið er þó ekki svo einfalt. Fórnarlömb eiturlyfjanna eru ekki þjóðfélög sem slík og vissulega ekki þeir einstaklingar sem græða á nýlendukúgun eða okurlánum til sveltandi þjóða. Þar til nýlega bjuggu flestir í verri borgarhverfum eða höfðu lent utangarðs í þjóðfélaginu. Sú staðreynd að aukið atvinnuleysi býður eiturlyfjunum heim er lexía sem meira að segja Íslendingar hafa lært á seinni árum.
"Ég tel að það séu engin mistök að halda því fram að í þessu landi fari þorri allra eiturlyfja til svertingjahverfa, fólks af spænsku bergi og lágtekjufólks," sagði bandaríski leikstjórinn Spike Lee, í viðtali við ABC fréttastöðina. Hann hafði rétt fyrir sér. Við getum líka slegið því föstu að eiturlyfjavandinn hefði verið tekinn allt öðrum og skjótari tökum ef hann hefði fyrst knúið dyra á heimilum þeirra manna er ráða ríkjum eða ef eiturlyfjavandinn hefði fyrst dregið til dauða börn stjórnenda stórfyrirtækja.
Bretar litu á Kínverja sem dýr eða verri manntegund. Svo lengi sem æðri tilgangi var þjónað (í þessu tilfelli völd og peningar) þá var allt í lagi að fórna milljónum þeirra. Svipað viðhorf virðist hafa verið að grafa um sig í seinni tíð meðal ákveðinna valdamanna á Vesturlöndum gagnvart ólánsamari þegnum þeirra eigin ríkja. Þegar valið hefur staðið á milli æðri tilgangs (þjóðaröryggis) eða að berjast gegn eiturlyfjum þá hefur valið oft verið harla einkennilegt. Ekkert er skelfilegra en vinsamleg samvinna yfirvalda og eiturlyfjasala.
Við sjáum þessa samvinnu fyrst í Frakklandi og Ítalíu í seinni heimsstyrjöldinni þegar heróínsalar mafíunnar (seinna þekktir sem The French connection) hjálpuðu bandamönnum við að tryggja öryggi hafnanna. Eins og síðar verður vikið að þá var það ekki föðurlandsást sem rak mafíuforingjana út í þessar aðgerðir og þeir voru vel launaðir. Eftir stríðið hjálpaði ítalska mafían bandamönnum að draga vígtennurnar úr vinstrihreyfingunni í landinu, þrátt fyrir þá staðreynd að vinstrimenn börðust harðast allra gegn fasistum og liðu mest fyrir það.
Eftir að Maó hrakti óvini sína frá Kína 1949 byrjuðu þessir svokölluðu andkommúnistar, með hjálp Bandaríkjamanna, að rækta ópíum þar sem Thailand, Burma og Laos mætast (gullni þríhyrningurinn). Þessir dópsalar, sem kölluðu sig skæruliða, stugguðu aldrei við Maó en voru hinir verstu við kotbændur á svæðinu og hnepptu þá í þrældóm við valmúarækt. Næst sjáum við skæruliðahópa í Mið-Ameríku fjármagnaða með kókaíni og allar líkur benda til að flugvélar, fjármagnaðar með peningum skattgreiðenda í Bandaríkjunum, hafi flogið með eiturlyf ætluð börnum þessara sömu skattgreiðenda. Síðasti hlekkurinn í þessari sorglegu keðju er bankakerfi sem græðir milljarða á að meðhöndla blóðpeningana—og er sólgið í þau viðskipti.
Lítum fyrst á hver þróun þjóðfélags- og peningamála hefur verið í þriðja heiminum og á þeim stöðum sem framleiða bróðurpart eiturlyfja heimsins í dag. Við erum þá að tala um Austurlönd nær (ópíum, heróín og hass), Suðaustur-Asía (ópíum og heróín) og kókaínlöndin sunnan Bandaríkjanna.
Lönd sem framleiða eiturlyf til útflutnings eru með fáum undantekningum fátæk lönd. Alþjóðaheilbrigðisstofnunin hefur áætlað að II milljónir barna deyi árlega vegna matvæla- og lyfjaskorts í þriðja heiminum. Fjórar milljónir barna deyja úr vessaþurrð (þornun líkamsvefja) sem orsakast af stöðugum niðurgangi er auðveldlega má koma í veg fyrir með ódýrum sykur- og salttöflum. Þá deyja a.m.k. þrjár milljónir barna árlega úr sjúkdómum sem koma má í veg fyrir með bólusetningu.
Pan American Health Organization áætlaði árið 1990 að af 850 þúsundum barna sem fæddust í Mið-Ameríku hafi 100.000 dáið áður en þau náðu fimm ára aldri og 500 þúsundir hafi þjáðst af næringarskorti. Stofnunin benti á að stór hluti þeirra vannærðu næði aldrei fullum andlegum eða líkamlegum þroska.
Árið 1982 flokkaði Alþjóðabankinn 40% íbúa Rómönsku-Ameríku sem fátæklinga og sagði 20% íbúanna búa við alvarlegan skort á matvælum og öðrum lífsnauðsynjum. Ástandið átti þó enn eftir að versna til muna og níundi áratugurinn var kallaður týndi áratugurinn þegar þjóðartekjur Mexíkó drógust saman í sjö ár í röð, kaupmáttur í Venesúela féll um 33% og hagkerfi Brasilíu hrundi [World Policy Journal, haustið 1990].
Aukin fátækt og atvinnuleysi höfðu þær hörmulegu afleiðingar að fyrirtæki—og þá oft fjölþjóðafyrirtæki—gátu í skjóli eymdarinnar leyft sér að spara stórfé með því að hleypa eitri beint út í umhverfið. Fréttablaðið Excelsior [Excelsior, ll. nóvember 1989 og 3. mars 1990] áætlaði að á tímabili hafi árlega mátt rekja dauða 100.000 barna í Mexíkóborg til mengunar sem aðallega kom frá Pemex olíufélaginu. Stjórnvöld í Mexíkó hafa aldrei sýnt umhverfinu mikinn áhuga eða reynt að fá fyrirtæki til að framfylgja þeim lögum sem gilda.
| 1988 | 1995 | |
|---|---|---|
| Ópíum | ||
| Afganistan: | 700–800 | 1250 |
| Íran: | 200–400 | (Ekki vitað) |
| Pakistan: | 190–220 | 155 (?) |
| Burma (Myanmar): | 1065–1500 | 2340 |
| Laos: | 210–300 | 180 (?) |
| Thailand: | 23–33 | 25 |
| Mexíkó: | 45–55 | 53 |
| Kólumbía: | (Ekkert) | 65 (?) |
| Kókalauf | ||
| Bólivía: | 68.000 | 85.000 |
| Kólumbía: | 23.000 | 40.800 |
| Perú: | 97.000–124.000 | 183.600 |
| Maríúana: | ||
| Mexíkó: | 5655 6000– | 3650 |
| Kólumbía: | 9250 340– | 4133 |
| Jamaica: | 340–470 | 206 |
Heimild: Skýrslur bandaríska utanríkisráðuneytisins 1989 og 1996
Ath.: Ég hef bætt (?) fyrir aftan tölur sem virðast allt of vægt áætlaðar. Einnig gleymdist að geta þess í skýrslunni að Bandaríkin framleiða árlega um 10–15 þúsundir tonna af maríúana og framleiðslu Rússa vantar.
Brasilía er ákaflega gjöfult land frá hendi náttúrunnar og allir íbúar þess ættu að geta lifað sómasamlegu lífi. Því er auðvitað ekki að heilsa og ástæðan er einfaldlega sú að rþjóðarauðurinn rennur nær óskiptur í vasa yfirstéttarinnar. Árið 1989 voru 40% Brasilíumanna með minna en einn Bandaríkjadal í tekjur á dag og tímaritið South lýsti ástandinu á þennan veg:
… 65% íbúanna fá ekki nóg að borða. Barnadauði í Brasilíu er meiri en á Sri Lanka, ólæsi meira en í Paraguay. Færri börn ljúka fyrsta skólaárinu en í Eþíópíu, færri eru bólusett heldur en í Tanzaníu og Botswana. … Sjö milljónir heimilislausra barna betla, stela og þefa af lími á götum úti. [South, nóvember 1989]
Með hliðsjón af ástandinu í fátækari löndum heimsins þá veit maður ekki hvort skal hlæja eða gráta þegar hagfræðingar á Vesturlöndum og talsmenn Alþjóðabankans byrja að segja ráðamönnum þessara landa fyrir verkum. Til þess að fá ný lán til að borga af gömlu lánunum þá heimta bankastjórarnir stöðugt að gengið sé fellt, eyðsla ríkisins skuli dregin saman og félagsleg þjónusta skorin niður við trog. Þessir spekingar ætla greinilega að halda þessum leik áfram þar til löndin leggjast endanlega í auðn. Staðreyndin er sú að fátæku löndin hanga ekki á horriminni vegna skorts á vestrænni hugsun eða hagfræðikenningum Miltons Friedmans. Þau hafa aldrei náð sér á strik, hvorki efnahagslega né félagslega. Mörg fátæk ríki voru féflett sem nýlendur og eftir að þau fengu sjálfstæði flæktust þau í neti banka og stórfyrirtækja. Þau hafa aldrei sloppið undan svipunni. Þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn heimtar gengisfellingu í fátæku ríki þá er hann að lækka laun allra í landinu og gera erlendum stórfyrirtækjum auðveldara að fjárfesta. Innlend eftirspurn, sem hlýtur að vera lykilinn að auknum hagvexti, eykst ekki neitt. Aðeins innlend eftirspurn getur skapað fjölbreytt atvinnulíf og nýja miðstétt. Svo lengi sem engin miðstétt er fyrir hendi þá græða aðeins örfáir einstaklingar í landinu á erlendum fjárfestingum. Reynslan hefur sýnt það hvað eftir annað.
Zaire, sem áður hét Kongó, hefur verið hlunnfarið kerfisbundið með sömu brögðum og stöðugt er beitt gegn öðrum fátækum löndum. Haldgóður skilningur á atburðarásinni þar á þessari öld opnar augu okkar fyrir þeim aðferðum sem valdamiklir menn á Vesturlöndum hafa lengi notað og nota enn til að moka inn peningum í þriðja heiminum [Frábær heimild um þróun mála i Zaire frá 1960–1984 er bók Jonathan Kwitny, Endless Enemies: The Making of an Unfriendly World, bls. 8–70, New York, 1984. Kwitny var lengi blaðamaður og ritstjóri hjá Wall Street Journal].
Feikileg auðæfi liggja í jörðu í Zaire. Fyrir utan sjaldgæfa málma og kopar þá er nógu mikið af demöntum í jörðu til þess að fátæklingar freistast til að krafsa eftir þeim í árfarvegum. Vegna einokunarsamnings DeBeers samsteypunnar (sem stjórnar sölu á 90% allra demanta í heiminum á heildsölustigi) við Mobutu forseta þá skjóta hermenn oft á þetta fólk og drepa í stórum stíl. Þá eru sérfræðingar í landbúnaði sammála um að frjósöm mold og jöfn úrkoma í Zaire gæti gert landið að matarkistu. Við eðlilegar aðstæður ættu allir landsmenn að geta búið við velmegun.
Ástandið í Zaire hefur hins vegar aldrei verið eðlilegt. Aðeins 2% ræktanlegs lands er nýtt til landbúnaðar og þriðjungur allra barna nær ekki fimm ára aldri. Rannsókn erlendrar hjálparstofnunar árið 1980 á 20.000 dæmigerðum þorpsbúum leiddi í ljós að 16.000 þjáðust af alvarlegum sjúkdómum. Malaría, mislingar og næringarsjúkdómar—allt kvillar sem matur og meðul gátu læknað—voru mest áberandi. Von um skjótan bata var ekki á næstu grösum því fjárveitingar ríkisins til heilbrigðismála voru sex milljónir dala 1980 og mest af því fé rann til eins spítala í Kinshasa—þar sem forsetinn, Mobutu Sese Seko, og félagar hans fengu góða umönnun.
Belgar réðu Zaire (Kongó) frá 1908 til 1960 og sópuðu upp auðæfum landsins með hræódýru vinnuafli. Eftir að Zaire fékk sjálfstæði héldu Société Général du Belgique, sem konungsfjölskyldur Niðurlanda eru hluthafar í, og önnur stórfyrirtæki áfram að græða milljarða í landinu. Og hvað skyldu Belgar hafa látið í skiptum fyrir demanta, kopar og kóbalt? Þegar þeir slepptu stjórnartaumunum 1960 var talið að tíu innfæddir menn væru háskólagengnir í öllu Zaire! Enginn þeirra var læknir, lögfræðingur eða arkitekt.
Mobutu Sese Seko var berfættur og snauður hermaður áður en hann var dubbaður upp í embætti forseta. Áður en hann lést var hann—og státaði sig af því—einn ríkasti maður heims og talinn luma á $10 milljörðum í erlendum bönkum. Svo einkennilega vill til að það er nákvæmlega sama upphæð og landið skuldaði fyrir nokkrum árum. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leit þessa skuld svo alvarlegum augum að hann herti reglur um gjaldeyrisviðskipti og bannaði m.a. allan innflutning á erlendum áburði. Minni uppskera varð strax til þess að fleiri létust úr hungri … en það hélt ekki vöku fyrir bankastjórum sem reglulega snæddu að Lutece í New York og Savoy í London.
Einræðisstjórn Mobutu var í verulegri hættu bæði 1977 og 1978 þegar óeirðir brutust út í Shaba héraði. í bæði skiptin komu franskir fallhlífarhermenn (með hjálp Belga) einræðisherranum til bjargar. Franskir fallhlífarhermenn?! Menn voru að vonum mjög hissa á þessari óvæntu framtakssemi þeirra í erlendum frumskógi þúsundir kílómetra frá heimahögunum. Stjórnin í Frakklandi bar því við—sem við frekari athugun reyndist vera mjög orðum aukið ef ekki hrein lygi—að stigamenn frá Angóla færu ránshendi um héraðið og nauðguðu öllum hvítum konum á staðnum.
Mannúðarstarf Frakka tók á sig nokkuð aðra mynd þegar Wall Street Journal [Wall Street Journal, 23. apríl 1981] greindi frá viðskiptum fjölskyldu Valerys Giscard d'Estaings, forseta Frakklands, við einræðisstjórn Mobutu. Þau gengu þannig fyrir sig að bankar á vegum Giscard d'Estaings fjölskyldunnar höfðu lánað fyrirtæki fjölskyldunnar—sem var stjórnað af frænda forsetans, Philippe Giscard d'Estaing—stórfé til framkvæmda í Zaire. Þessar framkvæmdir voru hins vegar þess eðlis að búast mátti við að væntanlegur arftaki Mobutu mundi stöðva þær strax og hann næði völdum. Í stuttu máli þá komst Valery Giscard d'Estaing upp með að nota franska herinn til að verja persónulega hagsmuni fjölskyldunnar þegar Mobutu virtist valtur í sessi!
Flestir íbúar Zaire höfðu aldrei séð síma og margir kúrðu matarlitlir í rafmagnslausum kofum þegar Giscard d'Estaing fyrirtækið taldi Mobutu á að reisa eina fullkomnustu fjarskiptastöð heimsins í landinu. Þetta glæsilega mannvirki skartaði nýjustu tækni í örbylgjutækni, náði beinu sambandi við gervitungl … og kostaði milljarð dollara. Það bilaði strax og var aldrei notað.
Önnur ævintýri erlendra fyrirtækja hafa verið af svipuðum toga. Algjörlega óþarfur rafstrengur var lagður þvert yfir landið fyrir einn milljarð dollara til héraða sem auðveldlega gátu framleitt sitt eigið rafmagn. Þegar strengurinn loks tók að nálgast áfangastað eftir margra ára framkvæmdir voru fyrstu áfangar hans ónýtir. Fyrrverandi sendiherra í landinu sat í stjórn fyrirtækisins sem lagði strenginn. Tveggja hæða brú fyrir lest sem ekki var til! kostaði líka sitt. Þá hafði stórfyrirtækið Unilever fimmtíu þúsundir einstaklinga í vinnu á ökrum sínum í Zaire og borgaði 7–13 dollara í mánaðarkaup. En það sagði aðeins hálfa söguna því fyrirtækið dró húsaleigu frá kaupinu!
Lítil furða þótt stórfyrirtæki, ríkisstjórnir og Alþjóðabankinn hafi ríghaldið í Mobutu í nærri fjóra áratugi. Það á hins vegar eftir að taka þjóðina miklu lengri tíma að ná sér eftir þá martröð.
Eins og önnur miðstéttarlaus lönd þá hafa ríki Mið- og Suður Ameríku lengi verið höfð að féþúfu af stórfyrirtækjum á Vesturlöndum. Risafyrirtæki hafa haft bein og óbein ítök í þessum löndum í gegnum lánastofnanir og með því að taka höndum saman við örfáa innfædda milljónamæringa. Þetta fyrirkomulag hefur verið svo augljóst að nýtt orð, bananalýðveldi, var smíðað til að lýsa stjórnarfarinu. Fyrst þýddi það ríki sem var fjarstýrt af ávaxtafyrirtæki en í dag er orðið almennt notað til að lýsa frumstæðu stjórnarfari.
Leikurinn gengur oft fyrir sig á þennan hátt. Ef yfirstétt í einhverju bananalýðveldi bregst húsbændum sínum—eða enn verra, fólkið reynir sjálft að taka í taumana—þá eru byssurnar látnar tala. Hér áður fyrr þótti við hæfi að gera beina árás á landið en í seinni tíð hefur þótt betra að styðja vissa hópa skæruliða (málaliða) með sama árangri. Bandaríski hershöfðinginn Smedley D. Butler, sem svo eftirminnilega sagðist hafa lagt herskipi sínu að bryggju í Nicaragua 1903 og beðið eftir að "niggari kastaði grjóti" svo hann gæti gripið til vopna, gaf eftirfarandi lýsingu á hvernig hlutirnir gengu fyrir sig í gamla daga:
… Ég hjálpaði til við að gera Mexíkó … að tryggu svæði fyrir ameríska olíuspekúlanta árið 1914. Ég átti þátt í að bæta ástandið á Haítí og Kúbu svo að strákarnir frá National City bankanum gætu innheimt reikninga sína þar … 1909–12 hjálpaði ég alþjóðahringnum Brown Brothers við að hreinsa til í Nicaragua. Ég hressti upp á ástandið í Dómíníkanska lýðveldinu fyrir bandaríska sykurframleiðendur 1916. 1903 var ég með í að færa allt í rétt horf fyrir bandaríska ávaxtahringi í Hondúras. [Tilvitnun í bók Leo Huberrnans, Jarðneskar eigur, bls. 246, 1936 (ísl. útgáfa 1976)]
Ekki batnaði ástandið í álfunni eftir seinni heimsstyrjöldina þegar fjöldi nasista á flótta undan ákæruvaldinu hreiðraði um sig í Suður-Ameríku. Þessir gömlu félagar í stormsveitum Hitlers (Schutzstaffel) stofnuðu nýtt leynifélag, Black International [Black International hélt aðalfund á Spáni 1969. Einræðisherra landsins, Francisco Franco, sendi fundinum heillaskeyti í tilefni dagsins!], sem gróf undan ríkisstjórnum og studdi ýmsa einræðisherra í álfunni. Þegar nokkrir eiturlyfjakóngar ákváðu t.d. að steypa ríkisstjórn Bólivíu 1980 þá borguðu þeir málaliðum Black International fyrir að framkvæma verkið. Þjónustan var fyrsta flokks því það var sjálfur "slátrarinn í Lyon", Klaus Barbie (kallaði sig Klaus Altman þegar hér var komið sögu), sem stjórnaði byltingunni og fjöldamorðunum er fylgdu í kjölfarið. [Michael Levine, The Big White Lie, bls. 57, New York, 1993] Sá gamli hafði engu gleymt.
Aðrir liðsmenn Black International voru heldur engir byrjendur í hryðjuverkum. Nokkur fræg nöfn voru: Alois Brunner, aðstoðarmaður Adolfs Eichmanns, sem tók þátt í 128.500 gyðingarnorðum; Otto Skorzeny, sem var í hávegum hafður í Þriðja ríkinu og kallaður uppáhalds strandhöggsmaður Hitlers, en hann réði eitt hundrað fyrrverandi liðsmenn SS til að aðstoða sig við að koma á fót "öryggissveitum" í Egyptalandi og þjálfa skæruliða í Palestínu skömmu áður en Súesstríðið skall á 1956 (tilviljun?); og Reinhard Gehlen, sem var yfirmaður allra njósna nasista á austurvígstöðvunum og gerði meira eftir stríðið en nokkur annar einstaklingur til að blása upp kommagrýluna innan bandarísku leyniþjónustunnar, CIA. [Christopher Simpson, Blowback, New York, 1988. Reinhard,Gehlen, mikilvægasti njósnari nasista i Austur-Evrópu, var 43 ára gamalli lok stríðsins þegar hann lenti í Washington D.C. og átti því langt starf fyrir höndum. Hann hafði grafið ógrynni upplýsinga um Sovétríkin í austurrísku Ölpunum og notaði þær til þess að fá vinnu hjá CIA. Hann tók með sér fjöldamorðingja á borð við Alfred Six (sem Adolf Eichmann hafi hrósað sem "sérstaklega áhugasömum" gyðingamorðingja") og Emil Augsburg, sem stjórnaði dauðasveitum stormsveitanna í Rússlandi. Þessir menn gerðu allt sem í þeirra valdi stóð til að blása í glæður kalda stríðsins og gera meira úr hernaðarmætti Sovétríkjanna en efni stóðu til. Sumir telja að raunverulegt markmið þeirra með því að skapa spennu hafi alltaf verið að halda lífinu í leynisamtökum nasista eftir stríð.]
En snúum okkur aftur að Bólivíu. Árið 1980 sat við völd þar þjóðkjörin ríkisstjórn Lidia Gueilers. Eftir kosningar snemma sumars stóð fyrir dyrum að bandalag jafnaðarmannaflokka, undir forystu Marcelos Quiroga, tæki við valdataumunum. Quiroga hafði oft lýst yfir andstöðu sinni við vaxandi kókaínframleiðslu í landinu og þeirri skálmöld er henni fylgdi.
Eiturlyfjakóngum Bólivíu—La Mafia Cruzena—með Roberto Suarez í fararbroddi, stafaði svo mikil hætta af væntanlegri ríkisstjórn Quiroga að þeir ákváðu að hrinda af stokkunum stjórnarbyltingu og setja á laggirnar fyrstu ríkisstjórn eiturlyfjasala á jörðinni. Eins og fyrr sagði réðu þeir til verksins hæfustu hryðjuverkamenn sem peningar gátu keypt, þar sem Klaus Barbie og annar alþjóðlegur glæpamaður, Stefano Della Chiaie—sem sprengdi upp járnbrautarstöðina í Bologna á Ítalíu sama ár og myrti 80 manns—stjórnuðu hersveitum skipuðum blóðþyrstum afkomendum nasista, sem höfðu flúið til Suður-Ameríku eftir stríð. Nasistar og eiturlyfjakóngar gátu brátt skálað fyrir sætum sigri en byltingin færði íbúum Bólivíu verstu morð- og hryðjuverkaöldu í sögu landsins.
Fulltrúi bandarísku fíkniefnalögreglunnar í Argentínu, Michael Levine, komst á snoðir um byltinguna á meðan hún var enn í undirbúningi og reyndi mánuðum saman að gera yfirmönnum sínum í Washington viðvart. Þeir svöruðu ekki einu sinni skeytum hans og gerðu yfirvöldum í Bólivíu ekki viðvart. Ekki nóg með það. Þrátt fyrir að Washington bærist fleiri viðvaranir þá var harmleikurinn látinn renna sitt skeið. Levine segir:
Seinna komst ég að því að hlutverk hersins í byltingunni var ákveðið á fundi yfirmanna herja Argentínu og Bólivíu í júní, og að CIA hafði fengið segulbandsupptöku af fundinum. [Levine, The Big White Lie, bls. 57]
Samskipti ríkisstjórna Bólivíu og Bandaríkjanna voru góð fyrir byltinguna. Ólíkt því er menn áttu að venjast víðast annars staðar þá höfðu Bólivíumenn reynt að draga úr kókaínframleiðslunni. Samt gerðu bandaríska fíkniefnalögreglan og CIA ekki neitt til að vara við byltingunni eða beita áhrifum sínum til að kæfa hana í fæðingu.
Levine hallast helst að þeirri skoðun að ákveðin hægriöfl innan kerfisins hafi viljað að byltingin heppnaðist og frjósömustu kókarunnar heims féllu í hendur eiturlyfjasala. Bæði var valdataka þeirra áfall fyrir Carter forseta, sem stóð í kosningabaráttu á þessum tíma, og dópsalarnir voru líklegir til að útrýma öllum vinstriflokkum og kommúnistum á stuttum tíma. Þriðji möguleikinn sem Levine velti fyrir sér vó þó sennilega þyngst. Hann var á þá leið að ákveðnir menn innan ClA hafi séð möguleika á að ná milljónum dollara út úr Bólivíu til að fjármagna hernaðaraðgerðir sem Bandaríkjaþing neitaði að fjármagna. Hann segir að orðrómur hafi gengið í Bólivíu um að:
… minnsta kosti ein af stærstu kókaínverksmiðjunum—sú sem var staðsett í Huanchaca—hafi verið starfrækt af ClA til að fjármagna leynilegar aðgerðir í Suður-Ameríku eins og kontra-skæruliðana. Sumir sjónarvottar sögðust hafa séð Oliver North, bandaríska þjóðhetju, í verksmiðjunni í Huanchaca. [Levine, The Big White Lie, bls. 455]
Rétt er að taka fram að þessi orðrómur var aldrei staðfestur. Hitt er þó staðreynd að framboð á kókaíni margfaldaðist og verð þess féll um 70% á Bandaríkjamarkaði á sama tíma og Oliver North og félagar voru að safna stórfé til skæruhernaðar á bak við Bandaríkjaþing.
Í einu tilfelli viðurkenndi ClA að hafa smyglað tonni af kókaíni til Bandaríkjanna sem var selt til neytenda þar. Árið 1990 reyndu tveir starfsmenn ClA í Venezuela, Mark McFarlin og Jim Campbell, að komast inn á gafl hjá Kólumbíumönnum með því að leyfa þeim að smygla kókaíni til Bandaríkjanna með milligöngu manna í Venezuela. Fyrstu sendingamar komust í gegn en samsærið leið undir lok þegar tollverðir á flugvellinum í Miami fundu hálft tonn í árslok 1990. Eftir að fréttamönnum tókst að rekja staðreyndir málsins þremur árum síðar sögðust talsmenn ClA harma atburðinn [Time (bandaríska útgáfan), 29. nóvember 1993].
Afskipti stórvelda af innanlandsmálum lítilla ríkja hafa alltaf einhverjar ófyrirsjáanlegar afleiðingar. Allt að þriðjungur bandarískra hermanna í Víetnam neytti eiturlyfja, flestir í fyrsta skipti, og margir voru orðnir heróínsjúklingar þegar þeir komu heim. Innrás Sovétmanna í Afganistan varð til þess að heróínframleiðsla var stóraukin í þeim heimshluta til að fjármagna skæruhernaðinn gegn þeim og eiturlyfjasjúklingum fjölgaði til muna í borgum Evrópu. Hass og ópíum byrjaði líka að berast í vaxandi mæli frá Austurlöndum nær eftir að Vesturlandabúar snéru þjóðskipan þar á haus. Reynslan hefur kennt okkur að þegar skæruliðahópar og aðrir útskúfaðir þjóðfélagshópar þurfa að komast yfir peninga með hraði þá snúa þeir sér mjög oft að eiturlyfjaframleiðslu.
Ástandið í Austurlöndum nær hefur lengi verið ótryggt og ekki langt frá því, eins og t.d. haustið 1973, að hrinda af stað kjarnorkustyrjöld. [Ísraelsmenn töldu sig vera að tapa Yom Kippur stríðinu og voru aðeins nokkrum klukkustundum frá því að nota kjarnorkuvopn þegar taflið snérist þeim í hag. Annar ískyggilegur atburður gerðist í 6 daga stríðinu 1967. Bandaríkjamenn höfðu sent njósnaskipið USS. Liberty að strönd Ísraels til að fylgjast með framvindu mála. Hitt vita færri að undir skipinu lónaði kjarnorkukafbáturinn Andrew Jackson. Bandaríkjamenn VISSU að Ísraelsmenn áttu nokkrar kjarnorkusprengjur og vildu vera í aðstöðu til að setja þeim og rússum (sem vopnuðu Egypta) úrslitakosti ef notkun þeirra kæmi á dagskrá. Eftir að Ísraelsmenn gengu á bak orða sinna við Johnson forseta og hófu styrjöldina með skyndiárás á Egyptaland, Sýrland, Jórdaníu og Írak—og Liberty náði upplýsingum sem sönnuðu það—þá ákvað Moshe Dayan í hita leiksins að sökkva skipinu. Herþotur og tundurskeytabátar réðust á vopnlaust skipið um hábjartan dag (sem gerir hlægilega afsökun Ísraelsmanna um að þeir hafi haldið að þetta væri herskip araba) og þó að það sykki ekki þá létu 34 Bandaríkjamenn lífið og 171 særðust. Stjórnvöld í Bandaríkjunum aðhöfðust ekkert frekar í málinu þrátt fyrir mótmæli yfirmanna sjóhersins. Stórblöðin sögðu ekki eitt orð um hvað raunverulega gerðist {sjá Wilbur Crane Eveland, Ropes of Sand, bls. 324–25, New York, 1980 og myndband: USS. Liberty Survivors: Our Story, Liberty Library, 300 Independence Ave. SE, Washington D.C. 20003, USA (ekki til í PAL)}] Það voru Bretar og Frakkar sem voru upphafsmenn endalausra deilna í þessum heimshluta, hvort sem þeir gerðu það viljandi eða ekki, þegar þeir án nokkurs tillits til aðstæðna bókstaflega drógu línur í sandinn og sniðu lönd að eigin smekk. Þessum spekingum nægði ekki að sundra ættbálkum sem höfðu lifað í sátt og samlyndi í óteljandi kynslóðir heldur hóuðu saman aldagömlum óvinum og neyddu til að búa innan sömu landamæra. Í þessum landabréfaleik var t.d. glænýtt ríki, Líbanon, einfaldlega búið til og allir vita hvernig sú tilraun heppnaðist. Þetta klúður Breta og Frakka (eða Machiavelli-áætlun—eins og það er kallað þegar þriðji aðili reynir að stjórna með því að koma öðrum í hár saman) varð til þess að Sýrlendingar gengu í gegnum 18 blóðugar byltingar á tímabilinu 1918–1949 og búa í dag við harðstjórn sem minnihluti fólksins í landinu styður.
Leiðtogar margra ríkja í Austurlöndum nær héldu lengi í þá von að Bandaríkjamenn mundu taka að sér hlutverk málamiðlara og leysa úr verstu flækjunum. Þær vonir brugðust þegar það kom aðallega í hlut leyniþjónustunnar, CIA, að reka erindi Bandaríkjastjórnar á þessum slóðum. Vaxandi mikilvægi olíu átti síðan eftir að rugla Vesturlandabúa enn meira í ríminu og flækja stjórnmálastöðuna.
Starfsmönnum CIA virtist með öllu fyrirmunað að halda rétt á spöðunum. Fyrst studdu þeir Nasser í Egyptalandi en snérust síðan gegn honum þegar Egyptaland hóf að deila við Breta og Frakka um Súesskurðinn 1956. CIA fjölgaði óvinum sínum í þriðja heiminum þegar leyniþjónustan steypti lýðræðisstjórn Guatemala 1954 [Gerald Colby, Thy Will Be Done, bls. 169–70, New York, 1995], en örlagaríkustu mistök Bandaríkjanna í Austurlöndum nær komu þó ári fyrr. Þá stóð CIA fyrir stjórnarbyltingu í Íran og þröngvaði heiðnum keisaranum upp á guðhrædda þjóðina. Njósnari CIA, Kermit Roosevelt (starfaði líka fyrir Northrop vopnafyrirtækið), skipulagði síðan hina illræmdu leyniþjónustu Íran, SAVAK, sem hélt keisaranum við völd með pyntingum og fjöldarnorðum. Hatur almennings á keisaranum—og þá um leið á Bandaríkjunum—jókst stöðugt og varð loks til þess að Ayatullah (höfuðklerkur) Khomeini náði völdum … og alda trúarofstækis reið yfir Austurlönd nær.
Mjög góð heimild um atburðarásina í Austurlöndum nær á milli 1950 og 1980 er bók Bandaríkjamannsins Wilbur Crane Eveland, Ropes of Sand. Eveland starfaði í þessum heimshluta í 30 ár fyrir bandarískar ríkisstofnanir og olíufélög, þekkti fjölda ráðamanna persónulega og ræddi einslega við menn á borð við Saud konung, Nasser og Hussein konung.
Það gerist ekki oft að tjöldunum er lyft og okkur er gefinn kostur á að skyggnast inn í heim leynimakkara á því andartaki er þeir taka ákvarðanir um örlög þjóða, en Eveland leiðir okkur inn á einn slíkan fund í London snemma árs 1956. Þar voru mættir til leiks háttsettir menn í bresku leyniþjónustunni, MI 6, og umræðuefnið var breytt viðhorf Breta til landanna fyrir botni Miðjarðarhafs. Talsmaður Breta á fundinum var George Kennedy Young, aðstoðarmaður Sir John Sinclairs (sem stjórnaði MI 6 og gekk undir dulnefninu e). Án þess að depla auga gerði hann grein fyrir eftirfarandi áætlun Breta, sem hann fullyrti að utanríkisráðherrar Bretlands og Bandaríkjanna—Lloyd og Dulles—hefðu lagt blessun sína yfir (sem getur tæplega hafa verið satt):
… Bretlandi stafaði hætta af Egyptalandi, Saudi Arabíu og Sýrlandi. Það yrði að grafa undan ríkisstjórnum þessara landa eða hrinda af stað byltingu. Írak, hornsteinn stöðugleika á svæðinu, fengi mesta aðstoð frá Bretum. Nauðsynlegt væri að styrkja stöðu forsætisráðherrans, Nuri as Said, eins mikið og eins skjótt og unnt væri. Litið væri á Tyrkland og Íran sem hliðholl ríki er veitt gætu áformum Breta lið. Fyrst ekki væri hægt að stöðva Nasser … þá yrði Sýrland, sem sigldi hraðbyri undir sovésk áhrif, að hafa forgang … næst yrði að steypa Saud konungi. Þar næst, áður en Nasser gæti beitt sovéskum sprengiflugvélum til að afmá Ísrael, yrði að losa sig við hann. Örlög Jórdaníu og Líbanons réðust af því hve skjótt væri hægt að steypa ríkisstjórn Sýrlands … [Wilbur Crane Eveland, Rapes of Sand, bls. 169–70, New York, 1980]
Young útskýrði síðan hvernig staðið yrði að byltingunni í Sýrlandi: (1) Tyrkir áttu að safna liði og láta ófriðlega á landamærum ríkjanna; (2) næst kæmi það í hlut Íraka að kynda undir eyðimerkurættbálkum og koma þeim í vígahug; (3) og loks mundu sýrlenskir útlagar í Líbanon (Partie Populaire Syrienne) storma yfir landamærin. Ringulreiðin sem allt þetta skapaði mundi réttlæta innrás frá Írak!
Skömmu eftir þessi sérkennilegu fundarhöld fóru að berast fréttir frá breskum "blaðamanni" (sem raunverulega var MI 6 njósnari eins og svo margir breskir blaðamenn er störfuðu erlendis) um ófrið á landamærum Sýrlands. Önnur vísbending um að áætlun Breta væri í fullum gangi kom þegar Khrushchev, aðalritari kommúnistaflokks Sovétríkjanna (og forsætisráðherra 1958–1964), kvartaði yfir því við Time að Tyrkir væru að safna liði á landamærum Sýrlands. Byltingin rann þó út í sandinn þegar Ísraelsmenn og Egyptar hófu Súesstríðið aðeins einum degi áður en hún var fyrirhuguð.
Síðasta stórævintýri Vesturlandabúa fyrir botni Miðjarðarhafs var stríðið við Írak. Þess verður lengi minnst fyrir að vera fyrsta tölvustýrða stríðið og hið fyrsta sem flæddi viðstöðulaust inn á heimili fólks í gegnum gervitungl. Þess verður líka minnst fyrir hve auðveldlega blaðamenn létu leiða sig á asnaeyrunum. Þótt styrjöldin á vígvellinum væri barnaleikur þá var áróðursstríðið enn auðveldara.
Í Orwellskum anda snéru áróðursmeistararnir raunveruleikanum á haus og gáfu orðum glænýja merkingu: Scud eldflaugar Íraka unnu hryðjuverk en eldflaugar Bandaríkjamanna hétu föðurlandsvinir (Patriot) og sprengjurnar voru "smart." Vikuritið Newsweek birti forsíðumynd af Stealth sprengjuflugvélinni og spurði: "Hversu mörgum lífum getur hún bjargað?" Eins og bent er á í bókinni Unreliable Sources [Martin A. Lee og Norman Solomon, Unreliable Sources: A Guide to Detecting Bias in News Media, New York, 1991] þá var þetta rauði þráðurinn í áróðrinum: "Amerísk vopn taka ekki líf; þau bjarga þeim!"
Þótt Saddam Hussein væri blóðþyrstur einræðisherra þá var hann besti vinur Bush á meðan hann barðist við klerkaveldið í Íran. Haustið 1989, níu mánuðum fyrir innrás Íraka í Kuwait, hafði Bush t.d. skrifað undir leynilega stefnuyfirlýsingu þar sem hann boðaði nánari tengsl við ríkisstjórn Husseins og gaf henni $1 milljarð í aðstoð. [Los Angeles Times, 23. febrúar 1992] Styrjöldin við Íran var feikilega dýr og Írakar, sem töldu sig líka vera að berjast fyrir hönd auðugu olíuríkjanna, kröfðu Kuwait um $10 milljarða í frekari aðstoð. Stjórnvöld í Kuwait drógu málið þar til þolinmæði Husseins þraut. Hann heimtaði nú að Kuwait gæfi Írak eftir olíulindir og máli sínu til stuðnings sendi hann hersveitir í átt að landamærum ríkjanna. Hussein vildi þó ekki gera innrás fyrr en hugur Bandaríkjastjórnar hafði verið skoðaður.
Sendiherra Bandaríkjanna, April Glaspie, var kölluð á fund einræðisherrans og hann hékk á hverju orði hennar. Frúin virtist sallaróleg yfir stöðu mála og sagði orðrétt: "(Bandaríkin) hafa enga skoðun á erjum á milli Arabaríkja, eins og landamæradeilum ykkar við Kuwait." Hún bætti því við að utanríkisráðherrann, James Baker, hefði sagt að "málið snerti ekki Bandaríkin." Sama viðhorf kom fram fjórum dögum síðar þegar aðstoðarutanríkisráðherrann, John Kelly, sérfræðingur í málefnum Austurlanda nær, svaraði spurningum þingheims.
Írak réðist inn í Kuwait 2. ágúst 1990, sjö dögum eftir fundinn með April Glaspie, og það er vel hugsanlegt að Hussein hafi talið sig hafa grænt ljós frá bandarískum diplómötum. Ef þannig var í pottinn búið þá hefur hann orðið afar hissa þegar vinir hans—Bretar, Frakkar og Þjóðverjar (sem í áratug höfðu mokað í hann vopnum og tækni til að framleiða eiturgas) og Bandaríkjamenn—byrjuðu að kalla hann Hitler, Mússolini og meira að segja "stóra, feita rottu."
Orðum fylgdu athafnir og Vesturveldin byrjuðu fljótlega að vígbúast. Fólk gat brátt byrjað að skemmta sér við að horfa á atburðarás í sjónvarpi sem minnti miklu meira á tölvuleik en mannlegan harmleik. Allir klöppuðu þegar "gáfaðar" sprengjur rötuðu inn um dyr á húsum eða eltu skotmörk sín eins og hugsandi verur. Yfir 100.000 einstaklingum var slátrað—en því myndefni var ýtt til hliðar.
Eins og vani er í styrjöldum þá varð sannleikurinn fyrsta fórnar lambið. Emír (einræðisherra) Kuwaits, Sheikh laber alAhmed al-Sabah—sem eins og aðrir í al-Sabah fjölskyldunni bjó á fimm stjörnu hóteli í útlegðinni—réði virtasta auglýsingafyrirtæki Bandaríkjanna, Hill and Knowlton í Washington, til þess að reka áróðursstríðið fyrir sig. Fyrirtækið tók þá vísu ákvörðun að leiða athyglina í burtu frá al-Sabah fjölskyldunni og gera Hussein að illmenni aldariannar.
George Bush var alltaf í nokkrum vanda þegar hann reyndi að réttlæta stríðið vegna þess að hann vildi ekki viðurkenna að það gengi eingöngu út á aðgang að olíu. Það var ekki nóg að benda á að stærra ríki væri að ofbjóða minna ríki; Sýrlendingar og Ísraelsmenn hafa t.d. oft ráðist inn í Líbanon án þess að nokkur depli auga. Þá gat hann ekki klínt gömlu kommagrýlunni á Hussein eða ásakað hann um að hafa lagt undir sig lýðræðisríki. Kuwait átti ekki samúð allt of margra.
Ríkisborgarar Kuwaits eru sennilegasta latasta fólk í heimi. Helmingur þjóðarinnar eru réttindalausir innflytjendur sem vinna fyrir þá innfæddu. Ráðamenn landsins eru ekki aðeins latir heldur líka, jafnvel í augum annarra Araba, meiri háttar hóglífsmenn og svallarar. Samkvæmt kokkabókum íslam þá má Sheikh laber alAhmed al-Sabah, emír landsins síðan 1977, kvænast fjórum konum. Hann hefur fundið leið í kringum þessa þröngu reglu með því að eiga þrjár eiginkonur og kvænast alltaf nýrri konu á hverjum fimmtudegi! Ef fimmtudagskonan verður ólétt þá er henni skilað ásamt gjöfum til föðurhúsanna [Christopher Dickey. "Kuwait Inc.", Vanity Fair, bls. 156, nóvember 1990 (höfundur bjó í Kuwait)]. Emírinn veit satt að segja ekki barna sinna tal.
Sonur krónprinsins í Kuwait, Fahed al-Sabah, þurfti að vera undir stöðugu eftirliti þegar hann dvaldi í Bandaríkjunum. Nágrannar hans í Watergate byggingunni frægu fengu nærri því taugaáfall þegar hann mataði gæludýr sitt, gleraugnaslöngu, á lifandi fuglum í allra viðurvist. Á tímabili fékk hann líka hnefaleikadellu og notaði þjón sinn, innfluttan frá Kuwait, sem púða og barði hann nærri því til óbóta. Hann skemmti sér líka við að svelta þjóninn og hengdi hann upp á snaga inni í klæðaskáp langtímum saman. [Robert Parry, Fooling America, bls. 138–9, New York, 1992]
Snillingarnir hjá Hill and Knowlton vissu að það var vonlaust að stilla þessu fólki upp sem fórnarlömbum og fyrirtækið beitti því allri orku sinni í að sverta Hussein. Eitt eftirminnilegasta áróðursbragðið—sem Bush og fleiri áttu eftir að vitna til hvað eftir annað og bergmálaði um alla heimsbyggðina—var sviðsett á óvenjulegum fundi hjá Sameinuðu þjóðunum. Þar gekk í sal ung stúlka, kynnt aðeins sem "Nayirah", en seinna nafnið var ekki gefið upp til þess að vernda fjölskyldu hennar í Kuwait. Hún lýsti því klökkum rómi hvernig hermenn Husseins rifu ungbörn á fæðingardeildum úr súrefniskössum og skildu þau eftir dauðvona. Kassarnir væru síðan sendir til sjúkrahúsa í Írak.
Fólki ofbauð náttúrulega hrottaskapurinn og í hugum margra mjókkaði bilið stöðugt á milli Saddams og Satans. En þessi saga var hreinn uppspuni. Ástæðan fyrir því að fjölskyldunafn Nayirah var ekki gefið upp var sú að hún var dóttir sendiherra Kuwaits í Bandaríkjunum! Hún var ekki einu sinn í Kuwait þegar atburðurinn átti að hafa gerst. Óháðar stofnanir, t.d. Middle East Watch, staðfestu að ungbarnasagan væri uppspuni frá rótum. Leyniþjónustan og þar með Bush hljóta að hafa vitað hver Nayirah raunverulega var en almenningur lærði ekki sannleikann fyrr en New York Times birti hann tveimur árum síðar.
Var Saddam Hussein aðeins peð í skák sem hann skildi ekki? Sumir vilja halda því fram að Bush hafi viljað stríð til að ná fótfestu nálægt stærstu olíulindum heims. Scott Armstrong, sem starfaði með Bob Woodward á sínum tíma, skrifaði í Mother Jones [Mother Jones, nóvember–desember 1991] að Bandaríkjamenn og Saudi Arabar hafi á áratugnum fyrir stríðið byggt leynilegar herstöðvar í eyðimörkinni sem kostuðu svimandi upphæðir. Hræðsla almennings í Saudi Arabíu við Írak opnaði landið síðan formlega fyrir erlendum her, sem annars var (og er) mjög óvelkominn.
Í kjölfar stríðsins tók við dýrt uppbyggingarstarf í Kuwait og vinir þeirra í Washington röðuðu sér upp til að græða á því. Neil Bush, Marvin Bush, John Sununu og fleiri græddu stórfé er þeir sömdu um verkefni við ríkisstjórn Kuwaits fyrir hönd bandarískra fyrirtækja. James Baker, utanríkisráðherra Bush, birtist í Kuwait sem fulltrúi Enron, stærsta framleiðanda Ameríku á gasleiðslum. ["The Spoils of the GulfWar", New Yorker, 6. september 1993]
En það voru margir sem töpuðu stórt: Palestínumenn, sem voru ofsóttir í Kuwait eftir stríð og dæmdir til dauða fyrir glæpi á borð við að hafa klætt sig í bol með mynd af Hussein; Kúrdar, sem vissu ekki að þeim yrði fórnað til þess að "valdajafnvægi Írans og Íraks raskaðist ekki," eins og Kissinger orðaði það í viðtali; og hundruð þúsunda barna sem dóu í Írak sökum lyfja- og matvælaskorts vegna þess að "stóra, feita rottan" fékk að halda völdum.
Ekki er hægt að ræða um hvernig komið er fyrir fátækum svæðum í heiminum—löndum sem oft hreinlega neyðast til þess að framleiða eiturlyf—án þess að minnast á þátt Alþjóðabankans og systurfyrirtækis hans, Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, í þeirri ógæfulegu þróun. Enginn þarf að efast um að þessar stofnanir hafa oft leikið fátæku ríkin grátt. Spurningin er aðeins hvort um er að ræða slys eða ákveðna hagfræðistefnu.
Ríku löndin ráða mestu í stjórn Alþjóðabankans og ráðamenn hans koma frá stjórnmálaarmi eða bankakerfi Vesturlanda. Viðhorf og vinnuaðferðir í Alþjóðabankanum mótast greinilega af hagfræðikenningum og þörfum ríku landanna. Bankinn virðist t.d. aldrei taka tillit til aðstæðna í löndum sem byggja afkomu sína á langri hefð fjölskyldu- og ættbálkatengsla eða nærveru við náttúruna. Vestrænni fyrirmynd skal heldur troðið upp á þjóðir með framandi neyslu og framkvæmdum stórfyrirtækja. Árangurinn hefur venjulega orðið sá að samfélög til sveita leggjast af með tilheyrandi fólksflótta til fátækrahverfa borganna og atvinnuleysi eykst. Ástandinu í mörgum stórborgum fátæku ríkjanna hefur verið líkt við stíflu sem er í þann mund að bresta og menn spá því að brátt muni alda milljóna fátækra flóttamanna ríða yfir Vesturlönd. Þetta fólk hafi nákvæmlega engu að tapa. Árið 1995 var t.d. talið að fjórir Mexíkóar að meðaltali hafi labbað vegabréfslausir yfir landamærin til Bandaríkjanna á hverri mínútu, tuttugu og fjóra tíma á dag. Evrópa er væntanlega næst á dagskrá þegar straumurinn frá suðri og austri byrjar fyrir alvöru.
Talsmenn Alþjóðabankans láta oft í það skína að lán til fátækra landa séu einhvers konar gjafastarfsemi eða gustukaverk. Það er algjör fjarstæða og fátæku löndin hafa um langt skeið verið að borga til baka miklu hærri upphæðir en þau fengu lánaðar í upphafi. En það segir aðeins hálfa söguna. Oftar en ekki er almenningur að borga endalausa vexti af lánum sem spilltir stjórnmálamenn eða einræðisherrar stungu í eigin vasa í skiptum fyrir samninga sem voru hagstæðir erlendum fjölþjóðabönkum og stórfyrirtækjum.
Alþjóðabankinn segist berjast gegn fátækt en lánar samt oftast til verkefna sem gera milligöngumenn og þá ríku ríkari. Bankinn hrekur milljónir manna af heimahögunum beint í örbirgð, eins og gerðist t.d. þegar stíflugerð í Narmadadali á Indlandi setti hundruð þorpa undir vatn. Bankinn reynir stöðugt að breyta landbúnaði í fátæku löndunum að vestrænni fyrirmynd í dýra hátækniframleiðslu, sem hefur kostað milljónir smábænda lífsviðurværið en bætt stöðu ríkra landeigenda og fjölþjóðafyrirtækja. Kannski er verst af öllu, eins og Catherine Caufield bendir á í bók sinni, Masters of Illusion [Catherine Caufield, Masters of Illusion: The World Bank and the Poverty of Nations, London og New York, 1997], þá krefst bankinn þess að væntanlegir lánþegar afnemi eða breyti ótal lagabálkum í því markmiði að veikja verkalýðsfélög, draga úr atvinnuöryggi og afnema lög um sameignarbúskap.
Rómanska Ameríka skuldaði $242,5 milljarða 1980. Árið 1989 var skuldin komin í $426,6 milljarða. Á þessum 9 árum borgaði Rómanska Ameríka $321 milljarða í VEXTI. Þetta var hægt með því að draga úr innflutningi (fella gengið að kröfu Alþjóðabankans) og auka atvinnuleysi úr 27% 1980 í 46% 1991. Fjórðungur íbúanna var í lífshættu vegna fátæktar og 1991 var vitað um 300.000 tilfelli af kóleru En það var vissulega ódýrara fyrir erlend fyrirtæki að fjárfesta í álfunni og kaupa hráefni. Fólk sem býr við 46% atvinnuleysi er heldur ekki líklegt til að fara í verkföll eða kvarta yfir heilsuspillandi umhverfi.
Í einu skuldugu ríki, Perú, létu bændur hendur standa fram úr ermum og sjöfölduðu ræktun kókarunna á árabilinu 1975–1990. Sú framtakssemi var þó ekki sársaukalaus fyrir umhverfið því samkvæmt mælingum Marc J. Dourojeanne, skógarverkfræðings í Perú, og fleiri vísindamanna þá tortímdu þeir tæplega tveim milljónum ekra af regnskógi í leiðinni. Sá harmleikur var þó aðeins byrjunin. Til að breyta kókablöðum í massa—sem er síðasta skrefið áður en duftið er búið til—þarf mikið af baneitruðum efnum og kókaínbændurnir dældu þeim beint út í náttúruna. Á einu ári, 1987, var talið að þeir hafi eitrað umhverfið með 60 milljónum lítra af steinolíu, 30 milljónum lítra af brennisteinssýru, 6 milljónum lítra af asenton, 6 milljónum lítra aftólúen, 16.000 tonnum af kalki og 3200 tonnum af karbíti [New York Times, 13. ágúst 1989].
Þannig hélt geðveikin áfram í mörgum ríkjum í senn, ár eftir ár. Stundum koma yfirlýsingar frá Alþjóðabankanum—sem gefa honum aðeins blíðlegri svip—um skuldbreytingar og niðurfellingu skulda. Hingað til hefur þetta aðeins þýtt að gjaldþrota ríki verða að gera hliðarráðstafanir til að líta aðeins betur út á pappírunum. Þau verða að fella gengið (sem lækkar kaupið og gerir landið ódýrara), fækka ríkisstarfsmönnum (auka atvinnuleysi og draga úr heilsugæslu) og draga úr niðurgreiðslum (tæma sveitirnar og fylla fátækrahverfi borganna). Þá er ekkert eftir nema að vinna hráefni eða búa til strigaskó fyrir útlendinga og lifa í fátækt … Eða framleiða eiturlyf og uppskera tífalt hærri laun.
Stefna Alþjóðabankans er svo augljóslega gölluð að sú spurning hlýtur að vakna hvort bankinn hefur yfirleitt nokkurn áhuga á hagvexti í þriðja heiminum. Til eru valdamiklir menn sem halda því fram að verulegur hagvöxtur í fátæku löndunum mundi hreinlega ganga frá vistkerfi jarðarinnar. Þeir segja að milljarður nýrra bíla, hilta- og kælikerfi fyrir milljarða einstaklinga og önnur orku- og hráefnaeyðsla sem Vesturlandabúum þykir sjálfsögð yrðu jörðinni um megn [Án þess að gera lítið úr gróðurhúsaáhrifunum i andrúmsloftinu og hækkun hitastigs jarðar á komandi áratugum, þá má benda á þá einföldu staðreynd að fyrir 100 árum fóru nær allar hitamælingar fram á norðurhveli jarðar og yfir landi. Langtíma hitasveiflur yfir sjó (70 % jarðarinnar) eru algjörlega óþekktar, eins og Þjóðverjinn Gerd R. Weber bendir á í bók sinni, Global Warming: The Rest of the Story (Þýskaland1991)]. Þetta viðhorf er alls ekki svo sjaldgæft og kom t.d. greinilega fram í sameiginlegri yfirlýsingu frá National Academy of Science í Bandaríkjunum og Royal Society of London eftir fund þeirra 26. febrúar 1992:
Óhindruð eyðsla á náttúruauðlindum til orkuframleiðslu og annarra þarfa, sérstaklega ef vanþróuð lönd reyna að ná sömu lífskjörum og þróuð ríki, gæti haft hrikalegar afleiðingar fyrir náttúru heimsins. [New Federalist, 16. mars 1992]
Kannski má lesa meira úr þessum línum um viðhorf valdarnanna á Vesturlöndum gagnvart þriðja heiminum heldur en hægt er að læra af öllum auglýsingabæklingum og fréttatilkynningum Alþjóðabankans.
Við Vesturlandabúar viljum líta á okkur sjálf sem siðað fólk er berst fyrir mannréttindum annars staðar í heiminum. Vissulega vinna mörg samtök, eins og t.d. Amnesty International og Human Watch, frábært starf í þágu frelsis og mannúðar. En athafnir margra einstaklinga og fyrirtækja á Vesturlöndum lýsa ótrúlegu sinnuleysi þegar velferð fólks í fátækum löndum er annars vegar. Ekkert hik virðist sjáanlegt þegar höndin er rétt út til þess að grípa gróðann, jafnvel þegar menn vita að vörur sem þeir kaupa eru framleiddar af þrælum. Örbirgð fólksins er líka notuð sem kærkomið tækifæri til þess að svala lægstu kynhvötum, eins og þegar fjölmennir hópar Vesturlandabúa leggja land undir fót og fara í kynsvallsferðir—beinlínis auglýstar sem slíkar—til Bangkok og Manilla.
Sjaldan sökkvum við öll dýpra sem fólk en þegar lítil börn eru tekin frá heimilum sínum og gerð að þrælum. Mannréttindastofnanir áætla að nú, þegar við stöndum á þröskuldi nýrrar aldar, séu u.þ.b. 200 milljónir þræla á jörðinni og þeir skili húsbændum sínum meira en billjón dollurum í gróða á hverju ári. Hér er ekki einu sinni verið að tala um fólk sem vinnur fyrir sáralitlum tekjum (eins og t.d. í Víetnam þar sem bandarískur framleiðandi á strigaskóm borgar 30.000 konum svipaðar tekjur og einum frægum körfuboltamanni sem auglýsir skóna!) heldur einstaklinga sem ganga kaupum og sölum. Stór hluti þeirra eru börn og foreldrarnir kenna forlaganornunum um sköp þeirra.
Forlagatrú varð til þegar andlegir leiðtogar fólksins töldu því trú um að ömurlegt hlutskipti þess væri gjöf frá guði. Í dag banna þessir talsmenn guðs fólki í mörgum fátækum löndum að nota getnaðarvarnir og fátæklingar hlaða upp börnum sem þeir hafa engin tök á að fæða eða klæða. Í löndum eins og Pakistan, Indlandi og víðar eru þessi börn seld í stórum stíl áður en þau ná 12 ára aldri, en sum miklu fyrr. Sem dæmi, þá seldu foreldrar á Indlandi um 400.000 börn í þrældóm árið 1989 fyrir minna en 10.000 krónur stykkið. Oft eru foreldrarnir ólæst fólk sem flækist ískuldaneti slyngari manna og borgar þeim vexti og vaxtavexti, venjulega í margar kynslóðir.
Börn sem lenda í framleiðslustörfum vinna allt að 17 tíma á dag, sex daga vikunnar og mörg eru hlekkjuð eins og dýr. Börn hafa nettar hendur og því vinna sum við að hnýta teppi. Önnur starfa í óþolandi hita og mekki við að steypa leir- eða steinhellur. Enn önnur fá krabbamein þegar þau rúlla tóbaki í höndunum allan daginn og líkaminn gegnsýrist af nikótíni. Tíu ára þræll lítur út eins og fullorðin manneskja, tuttugu ára þræll er gamalmenni og fáir þrælar ná því að verða þrítugir.
Þar til nýlega (og sjálfsagt enn) var hægt að kaupa ungbörn á járnbrautarstöðvum í Bangkok fyrir $100–$150 stykkið. Árlega seldust um 6000 börn og enginn þurfti að gera grein fyrir hvað þeir hugðust gera við þau. Sumir götusalar í Bangkok seldu smábörn fyrir allt niður í $20 hvert. Englendingurinn Gordon Thomas lýsir dæmigerðum barnasölum þannig: Í hliðargötu í Bangkok sátu gömul, skorpin hjón við lítið söluborð. Þau seldu börn og ávexti. Þegar börnin voru uppseld snéru þau sér að því að selja ávextina:
Ávextirnir voru fengnir á sama stað og börnin—í fátæku héruðunum í Norður-Thailandi. Ávextirnir voru keyptir; börnunum oft stolið. [Gordon Thomas, Enslaved, bls. 217, London, 1990]
Bretar ylja sér gjarnan við te frá Sri Lanka, en þar eru lítil börn, sum ekki eldri en fimm ára gömul, látin úða hættulegu skordýraeitri á runna í sextíu klukkustundir á viku. Í Malaysíu eyðileggja sjö ára krakkar á sér fæturna við gúmmívinnslu úti í skógi og fá, svona til málamynda, 20 aura á tímann í kaup. Það hlýtur að flokkast undir þrælavinnu. Þannig væri endalaust hægt að lýsa hörmungum hjálparlausra barna. Sú martröð á heldur ekki eftir að breytast svo lengi sem Vesturlandabúar halda áfram að kaupa vörur sem þrælar framleiða og fyrirtæki á Vesturlöndum þykjast ekki vita að þrælar búa til vörur sem þau láta framleiða fyrir sig.
Það er vissulega mikil ógæfa að fæðast snauður í fátæku landi en það bætir enn á ógæfu barnsins ef það er fallegt. Hvergi ristir skömm mannkynsins dýpra en þegar börn eru misnotuð kynferðislega og það er ævarandi skömm hve margir sem hugsanlega gætu komið í veg fyrir þessa glæpi líta í hina áttina.
Þegar fátækar fjölskyldur í Pakistan eða Indlandi selja stráka sem ganga í augun á öfuguggum þá enda þeir oft sem kynferðislegir þrælar á heimilum þeirra. Ríkir Arabar kaupa stráka til sömu nota og líka til þess að gera þá að knöpum á ótömdum kameldýrum á leikum sem minna um margt á kúrekasýningar. Vegna tíðra dauðsfalla, þegar dýrin henda knapanum af baki og troða á honum, þá er ekki lengur hægt að fá nýríkar fjölskyldur í Arabaríkjunum sjálfum til þess að láta syni sína af hendi og því verður að kaupa knapana erlendis frá.
Falleg stúlkubörn eru víða um heim seld í hóruhús og neydd til að hafa kynmök í 16 tíma á dag. Þrálátir kynsjúkdómar, þrælkun og vonleysi sjá til þess að margar þeirra lifa ekki lengur en í tvö ár og fáar ná tvítugsaldri. Hræðslan við eyðni hefur orðið til þess að margir karlmenn sækjast eftir sífellt yngri börnum í þeirri kjánalegu trú að þau séu síður líkleg til þess að ganga með sjúkdóminn.
Heera Mandi í Lahore á Indlandi er frægasta vændisborg Indlands. Þar lokka fallegustu og best þjálfuðu vændiskonur landsins, sem margar hafa ekki náð 13 ára aldri, til sín ríka Indverja og Araba sem flykkjast að í einkaflugvélum. Arabar kaupa stundum einstaklega fallegar stúlkur, fljúga með þær inn í eyðimörkina og bæta í kvennabúr sín. Enginn sér þær eða heyrir frá þeim aftur. Árlega eru um 20.000 stúlkubörn flutt í ánauð til Heera Mandi—og svipaður fjöldi er borinn til grafar, venjulega eftir tveggja til sex ára dvöl á staðnum.
Samkvæmt skipun frá Páfaríki þá verða kaþólskir fátæklingar að þóknast guði með því að hlaða niður börnum sem þeir geta hvorki fætt né klætt. Það hefur líka lengi þótt sjálfsagt hjá sumum ríkum kaþólskum fjölskyldum í Brasilíu að kaupa stúlkubörn af bláfátæku fólki. Þegar stúlkurnar ná "réttum" aldri nota drengir á heimilinu þær til að öðlast kynferðislega reynslu og fá útrás. Foreldrarnir vilja að sjálfsögðu ekki að þessar stúlkur verði óléttar eða tengist drengjunum tilfinningalegum böndum og því eru þær seldar í hórdóm þegar gelgjuskeiðinu er náð.
Klámiðnaðurinn í Evrópu er feikilega stór. Þjóðverjar fara þar í broddi fylkingar hvað varðar fjölda hóruhúsa, klámmyndaframleiðslu og klámblaðaútgáfu. Vaxandi velmegun síðustu áratuga og hættulegir kynsjúkdómar hafa dregið mjög úr framboði á þýsku kvenfólki sem kýs að vinna í þessum iðnaði. Málið hefur verið leyst með því að flytja inn stúlkur frá Filippseyjum, Pakistan og víðar. Þessar stúlkur eru ekkert annað en þrælar. Innflytjandinn borgar milligöngumanni gjald fyrir þær, rétt eins og hann væri að kaupa kartöflur, og hann heldur þeim í einangrun í Þýskalandi á sama og engu kaupi. Klámiðnaðurinn hefur gengið svo langt að stofna sínar eigin ferðaskrifstofur og leigja flugvélar til að fela slóðina.
Yfirvöld í Þýskalandi hafa lítið gert til þess að stöðva þessa ólöglegu starfsemi, bæði vegna þess að þrælarnir, sem ekki tala þýsku, eiga sér fáa talsmenn sem bera fram kærur fyrir þeirra hönd og menn virðast líka almennt ánægðir með að þýsk æska þurfi ekki að veita þessa þjónustu. Það er ekki skrýtið viðhorf í ljósi þess að Þjóðverjar eru manna sólgnastir í sóðalegustu hliðar kynlífsins og samfarir við dýr er t.d. vinsælt myndefni. Eins gott að láta útlendinga um slíkt. Klámiðnaðurinn er líka arðvænlegur til útflutnings og söluvara sem ferðamenn kaupa. Það er vissulega grátbroslegt að stærsti þrælahaldari Evrópu á þessari öld, land sem í valdatíð Hitlers lét svipuna ganga á bökum milljóna manna, skuli stórgræða á þrælahaldi í dag—og komast upp með það aftur án verulegrar gagnrýni erlendis frá.
Það væri óhófleg bjartsýni að ætla að einstaklingar sem eru reiðubúnir að myrða börn á stuttum tíma í þrælabúðum eða hóruhúsum hikuðu eitthvað frekar við að myrða þau strax ef það skilaði verulegum gróða í aðra hönd. Því miður hefur mikill skortur á líffærum til ígræðslu í fólk orðið til þess að svartur markaður hefur skapast með líffæri úr myrtum börnum. Það er vitað að líffæri úr fullkomlega heilbrigðu barni geta selst á allt að $200.000. Það er líka vitað að eiturlyfjasmyglarar taka að sér farma fyrir líffærasalana, enda eru þeir kjörnir til þess, bæði tæknilega og siðferðislega.
Það er ekki alltaf leyndarmál þegar líffæri eru tekin úr fólki án samþykkis þess. Ríkisstjórn Kína hefur viðurkennt að líffæri úr föngum sem dæmdir eru til dauða séu seld. Oft týna þessir fangar lífinu fyrir fáránlega ómerkilega glæpi, eins og t.d. þjófnaði, og sá grunur gæti læðst að mönnum að það sé eftirspurn eftir líffærum sem oft ráði ferðinni í kínversku réttarfari. Ríkið fær t.d. $30.000 fyrir hvert nýra og um 10.000 aðgerðir hafa verið framkvæmdar á síðari árum.
Þegar yfirstéttin í Kína þarf nýru þá dugar ekki einu sinni að skjóta fanga. Aðeins það besta er frambærilegt og því eru nýrun tekin úr lifandi föngum! Læknir sem hafði flúið frá Kína sagði í viðtali: "Mér var skipað að taka bæði nýrun úr svæfðum fanga. Líffærin voru flutt í burtu á þyrlu hersins. Ég get aðeins gert ráð fyrir að þau hafi verið ætluð háttsettum manni í flokknum" [Christian Science Monitor, 9. ágúst 1995].
Enginn veit hve mörg heimilislaus börn búa á götum borga í Brasilíu en mannréttindahópar hafa getið sér til um að þau séu um þrjár milljónir. Þegar þessi börn lenda í alvarlegum slysum þá fá starfsmenn sjúkrabíla sérstaka greiðslu frá einkasjúkrahúsum fyrir að aka þeim til þeirra. Sjúkrahúsin taka þau í sína vörslu og tengja við súrefnistæki. Þegar heiladauði á sér stað eru líffærin tekin úr þeim og fólk sem getur borgað fær þau innan nokkra klukkustunda. Þetta er fullkomlega löglegt.
Fólk sem stundar líffærasölu á svörtu markaði fer mjög varlega og er sjaldan í sviðsljósinu. Helsta ástæðan fyrir því að það næst ekki oft er að einkasjúkrahús sem nota líffærin hafa fram að þessu verið látin starfa í friði. Mjög strangar reglur gilda um líffæraflutning á Vesturlöndum en þessi sjúkrahús starfa í löndum þar sem bæði eigendur þeirra og viðskiptavinir tilheyra valdastéttinni. Enginn hefur áhuga á að spyrja of margra spurninga.
Þessi sjúkrahús fá líffæri úr börnum og unglingum sem stolið er á götum í Ríó og víðar eða keypt af fátæku fólki. Þegar lögreglan í Paraguay rannsakaði hús í Asunción þá fann hún sjö brasilíska drengi, þriggja til sex mánaða gamla. Virtur dómari á staðnum, Angel Campos, sagðist hafa gilda ástæðu til að ætla að þá hefði átt að selja til slátrunar fyrir $15.000 stykkið. Bruja Goldman, sem starfaði við Friends World College í Costa Rica, áætlaði 1989 að börn sem stundum væru keypt fyrir aðeins tuttugu dollara í Suður-Ameríku væru seld líffærakaupmönnum fyrir $75.000 í smásölu.
Mannlegt eðli er einu sinni þannig að þegar ríkt fólk eða börn þess þurfa líffæri—og það er spurning upp á líf eða dauða að fá þau—þá er það ekki alltaf tilbúið að skrá sig á langa biðlista og bíða jafnvel árum saman upp á von og óvon með dauðann vofandi yfir sér. Fjöldi fólks deyr á meðan það bíður eftir líffærum. Ríku fólki stendur greiðari þjónusta til boða á einkasjúkrahúsum víða um heim og það veltir sjaldan vöngum yfir hvaðan líffærin koma. Sjúkrahúsið segir heldur ekki sannleikann ef einhver spyr. Hitt er kannski erfiðara að skilja að það skuli vera hægt að grafa upp hóp lækna sem hikar ekki við að myrða fólk til þess að nota það í varahluti:
Meðal landa þar sem slíkir læknar starfa eru Bólivía, Burma, Chile, Indland, Íran og Pakistan. Talið er að líffæri sem fjarlægð eru úr fórnarlömbum frá Asíu séu grædd í ríka Araba og aðgerðirnar séu framkvæmdar í Damascus, Bagdad og Riyadh. Líffæri frá Mið- og Suður-Ameríku eru sögð ætluð ríku fólki í Norður-Ameríku. Sumar heimildir herma að flogið sé með sjúklingana í einkasjúkrahús í Mið- og Suður-Ameríku. [Gordon Thomas, Enslaved, bls. 76, London 1990]
Ýmislegt bendir til þess að verksmiðjuþrælum muni fara fækkandi á næstu árum. Sum fyrirtæki á Vesturlöndum eru byrjuð að reyna að koma í veg fyrir að börn þræli í verksmiðjum sem selja þeim vörur, t.d. með því semja við framleiðendur um leyfi til að gera óvæntar kannanir í verksmiðjunum. Þyngra vegur þó að verksmiðjur í Pakistan, Indlandi og víðar eru að vélvæðast og börnin verða smátt og smátt óþörf. Ef siðaðar þjóðir beita ekki þrýstingi á þessi lönd þá leikur lítill vafi á að verksmiðjuþrælunum verður beint í vaxandi mæli inn á vændis-, klám- eða líffæramarkaðinn.
Í stuttu máli, þá er ástandið í fátæku löndunum til skammar og það er líka stórhættulegt. Á hverjum degi leggja eiturlyfjamafíurnar undir sig ný svæði og ráða fátækt fólk í vinnu á margfalt hærri launum en það á að venjast. Þegar upp er staðið þá skiptir það þorra Vesturlandabúa litlu máli þó að nokkrir bankar og stórfyrirtæki græði í þriðja heiminum ef það þýðir vaxandi eiturlyfjavanda á heimilum fólks. Öflugari mafíur ógna líka tilveru okkar á flestum öðrum sviðum.
Við erum að grafa okkar eigin gröf.