… rannsóknaraðilar telja 500 milljarða upp í eina billjón dollara enn hringsóla í peningakerfi jarðarinnar vegna peningaþvotts, spillingar og annarra hluta er ekki þola dagsljósið.
Business Week, bls. 140, 24. júní 1996
José Antonio Cabrera Sarmiento var eftirlýstur maður. Hann hafði persónulega myrt mann í New York í votta viðurvist og myndir af honum héngu á þúsundum lögreglustöðva um alla Norður-Ameríku. Hann gat samt ekki stillt sig um að ganga um Miami með nokkra metra af gullkeðjum um hálsinn og Rolex-úr þakið demöntum. Hann nældi skrautskjöld utan á Armani-jakkann með gælunafni sínu, Pepe—skrifað með fjölda smárra demanta. Hann hefði allt eins getað auglýst í stórblaðinu Miami Herald! Þegar lögreglan handtók Pepe á götu í Miami 1981 héngu skartgripir fyrir $160.000 utan á honum og vasarnir voru fullir af eða1steinum. Hann borgaði milljón dollara í tryggingu og stakk af til Kólumbíu.
Annar Kólumbíumaður sem synti í peningum var Octavio (Papo) Mejia. Hann var einn afkastamesti eiturlyfjasali heimsins og stóð aðeins tröppu lægra en Pablo Escobar, Pacho Cuervas og Ochoa fjölskyldan. Það gefur góða innsýn íhugarheim Papo Mejia að hann myrti mann í Miami fyrir það eitt að gleyma að kasta kveðju á föður hans. Menn geta því rétt ímyndað sér viðbrögð hans þegar gamli maðurinn, sem líka var á kafi í kókaínsölu, var myrtur um miðjan dag af keppinautum þeirra feðga úr flokki "ömmu" Griseldu Blanco. [Griselda Blanco var eftirlýst í Kólumbíu fyrir nokkur morð. Hún var þjófur og vændiskona áður en hún snéri sér að eiturlyfjasölu. Hún var uppnefnd La Madrina (amman) vegna þess að hún réði ungar stúlkur til að smygla kókaíni á milli landa. Amman var handtekin í Kaliforníu 1985 og fékk 35 ára fangelsisdóm. Sjá bók Elaine Shannon, Desperados, bls. 98, London og New York, 1988]
Blóðbaðið sem fylgdi í kjölfar morðsins stóð í mörg ár og var kallað kókaín kúrekastríðið af löggæslumönnum í Flórída. Yfirvöld höfðu aldrei séð neitt í líkingu við hrottaskapinn og áræðnina sem dópsalarnir sýndu. Sumir voru sallaðir niður á fjölförnum strætum um miðjan dag, aðrir voru húðflettir í rólegheitum úti í fenjum um miðja nótt. Það varð daglegur viðburður að sjá lík manna í ítölskum jakkafötum með milljón króna Rolex-úr á hendinni fljóta upp á strandlengjuna frá Key West til Fort Lauderdale. Eiturlyfjastríðið teygði sig alla leið til Suður-Ameríku og það var viðtekin skoðun að enginn sýndi meiri grimmd en Papo Mejia.
Allir eiturlyfjasalar sem láta mikið á sér bera takast á við sama vandamál og Pepe Sarmiento og Papo Mejia. Verðir laganna og aðrir eiturlyfjasalar eru alltaf á sveimi í kringum þá og ógna stöðugt. Þess vegna er Papo Mejia í fangelsi og Pablo Escobar dauður. Þessi tegund villtra eiturlyfjasala er óðum að renna sitt skeið og í þeirra stað hafa komið virðulegir kaupsýslumenn sem sitja á skrifstofum og láta peninga (ekki blýkúlur) vinna fyrir sig. Í Kólumbíu flæðir eiturlyfjagróðinn t.d. svo frjálslega meðal stjórnmála- og embættismanna að Bandaríkjamenn skrúfuðu fyrir alla styrki tillandsins árið 1996. Ástandið er enn verra í Mexíkó.
Þessi hæglátari tegund eiturlyfjakónga lifir þó ekki alveg áhyggjulausu lífi, en sumt af því sem ekki heldur fyrir þeim vöku gæti komið fólki á óvart. Birgðir eiturlyfja eru aldrei vandamál og þeim er alveg sama þótt tollurinn finni eina og eina sendingu eða eiturlyfjum fyrir milljónir dollara sé kastað þegar lögreglan nálgast. Það er af nógu að taka og alltaf hægt að auka framleiðsluna. Eiturlyfjarækt tekur ekki mikið pláss og við ákjósanlegar aðstæður væri t.d. hægt að framleiða allt heróín sem heimurinn notar í dag innan borgarmarka Reykjavíkur eða á áþekku svæði. [Samkvæmt bók David Burnham, Above the Law, bls. 182 (New York, 1996) þá þyrfti ekki stærra land en eyjuna Manhattan til að rækta allan þann valmúa sem er nauðsynlegur til að mæta heróínþörf bandarísku þjóðarinnar. Allt kókaín sem þjóðin notar á einu ári kæmist fyrir í 13 stórum gámum (tengivögnum).] Peningar eru heldur ekki vandamál og þeim er ausið frjálslega í allar áttir. Þá má alltaf kaupa ný farartæki og eiturlyfjasölum er alveg sama þótt flugmenn þeirra neyðist stundum til að lenda flugvélum á túnum eða hraðbrautum og skilji þær eftir. Í stuttu máli, þá er gróði af alþjóðlegri eiturlyfjasölu svo stjarnfræðilegur að kostnaður af öllu tagi byrjar ekki einu sinni að hafa áhrif á þau viðskipti.
Eitt af því fáa sem heldur eiturlyfjakóngum vakandi um nætur eru nagandi áhyggjur af peningaþvotti. Enginn hlekkur fíkniefnakeðjunnar er eins veikur. Það er vissulega hægt að draga úr neyslu eiturlyfja með félagslegum aðgerðum, fyrirbyggjandi starfi og menntun, en það tekur alltaf töluverðan tíma. Eins og málin standa í dag þá virðist aðeins ein fýsileg leið standa opin til að draga verulega úr framboði eiturlyfja strax. Það verður að koma í veg fyrir ólöglegar yfirfærslur á eiturlyfjagróða—þ.e. koma í veg fyrir peningaþvott.
Þegar fólk kaupir eiturlyf í smásölu þá borgar það að sjálfsögðu ekki með tékkum eða greiðslukortum. Það borgar með peningaseðlum og þá venjulega í smærri einingum en t.d. íslenskum 5000 króna seðli. Þúsundir smásala eru allan daginn að taka við sem svarar til 300–1500 króna seðlum og halda síðan úttroðnir af peningaseðlum til heildsalanna. Heildsalarnir fylla bíla af peningaseðlum og halda á fund innflytjenda í stærri borgum eins og London, Los Angeles eða New York. Þar eru heilu herbergin bókstaflega fyllt af seðlum. Umfang og þyngd þessara peninga er ótrúlegt.
Notum Bandaríkjamarkað sem viðmiðun. Nærri því öll eiturlyf sem seljast í smásölu þar eru keypt með $10 og $20 seðlum (á Bredlandseyjum 5, 10 og 20 punda seðlum o.s.frv.). Ef 7 seðlar eru í hverjum hundrað dollurum (þrír $20 og fjórir $10) þá eru 700.000 seðlar í $10 milljónum. Ef þeim væri staflað í einfalda röð þá risu þeir 100 metra upp í loftið og væru yfir 700 kg að þyngd. Aðeins í bíómyndum geta menn komið milljón dollurum fyrir í skjalatösku.
Hlutur eiturlyfjasala í peningaþvotti á jörðinni er a.m.k. 500 milljarðar á ári, sem þýðir að um 33 milljarðar ólöglegra seðla (ef hver seðill er að meðaltali $15) hlaðast upp. Það eru um 950 $10 eða $20 seðlar í hverju kílói, sem þýðir að um 35.000 tonn af seðlum verða að skila sér aftur til eiturlyfjakónganna! Við sjáum strax hve stórt vandamál er hér á ferðinni. Þetta er ekki magn sem fólk ber í pokum á milli landa.
Hugmyndin með peningaþvotti er að breyta þessu seðlafjalli í löglegar innistæður eða önnur verðmæti sem hægt er að gera yfirvöldum grein fyrir án þess að lenda í fangelsi. Fleiri en glæpamenn stunda peningaþvott og fyrirtæki hafa stundum verið staðin að verki við þá iðju er þau hafa reynt að stela undan skatti eða múta ráðamönnum. Þegar Lockheed flugvélaframleiðandinn mútaði stjórnmálamönnum á Ítalíu þá runnu yfir 25 milljónir dollara í gegnum reikninga í Liechtenstein og þegar fyrirtækið mútaði japönskum stjórnmálamönnum með $8,5 milljónum þá lét það spánskan prest fljúga með 15 nafnlausa tékka í handfarangri frá Hong Kong til Tokyo.
Peningaþvottur er misjafnlega flókinn. Ef upphæðin er hæfilega lág—eins og allir vita sem t.d. hafa stolið undan skatti—þá er auðvelt að eyða henni í húsgögn, ferðalög, skemmtanir, bíla o.s.frv. Þegar um er að ræða nokkrar milljónir dollara þá stofna menn oft fyrirtæki sem veltir miklu seðlamagni, t.d. verslun, matsölustað eða bar, og láta ólöglegu seðlana fljóta með jafnt og þétt. Menn sem selja eiturlyf fyrir tugi eða hundruð milljóna dollara eiga hins vegar engra kosta völ nema nota bankakerfið. Þau viðskipti kalla á töluverðan undirbúning.
Lítum á hvað gerist þegar viðvaningar reyna að græða á peningaþvotti. Árið 1975 stormaði lögreglan í New York inn í lítið útibú Chemical Bank og handtók bankastjórann fyrir að taka við heróíngróða af minni háttar bófa, Paul Lucas. Það merkilega við þetta mál var að peningageymslur bankans voru fullar af peningaseðlum þrátt fyrir þá staðreynd að aðeins þrjár milljónir dollara af eiturlyfjagróða voru lagðar inn árlega. Ef allur peningaþvottur færi fram á þennan máta í New York þá væru peningageymslur 1000 smábanka alltaf bólgnar af eiturlyfjagróða. Þar sem fagmenn vinna ganga hlutirnir allt öðruvísi fyrir sig.
Peningaþvottur er stundaður um allan heim en 13 atkastamestu löndin eru Andorra (þar sem konur fengu kosningarétt 1970 og mega ekki enn gegna opinberu starfi!), Bandaríkin, Cayman Islands, Ermarsundseyjar, Hong Kong, Kanada, Liechtenstein, Lúxemborg, Mexíkó, Panama, Sameinuðu arabísku furstadæmin, Singapore og Sviss. Það er athyglisvert hve mörg þessa ríkja voru nýlega undir breskri stjórn.
Þessi ríki sitja þó ekki öll við sama borð því Bandaríkjamenn hafa sett mjög ströng lög um peningaþvott og hafa reynt að þrýsta á aðrar þjóðir að gera slíkt og hið sama. Kanada og Sviss hafa stigið nokkur skref í þessa veru en mikið vantar upp á enn, sérstaklega hvað varðar eftirlit með að bankarnir framfylgi settum reglum. Fáar þjóðir hafa hins vegar grætt eins stjarnfræðilegar upphæðir á bankaviðskipum og vinir okkar í Lúxemborg. Vegna þrýstings frá öðrum löndum þá hafa ráðamenn þar sett reglur um meðhöndlun ólögmætra peninga, en því miður þá er net réttvísinnar í því góða landi eins götótt og samviska bankastjóranna. Eftir mikil heilabrot þar á bæ var ákveðið að yfirvöld gætu kært peningaþvott ef bankarnir að eigin frumkvæði!—gæfu nauðsynlegar upplýsingar.
Belgar og Austurríkismenn eru ekki miklu minni fjármálamenn en þeir í Lúxemborg og bæði löndin græða mikið á bankaviðskiptum. Þegar lögreglan í Hollandi gerði víðtæka könnun á starfsemi gjaldeyrissala (ekki banka) landsins 1995 þá komst hún að þeirri niðurstöðu að helmingur þeirra gerði lítið annað en yfirfæra eiturlyfjagróða. Hert eftirlit varð til þess að þeir lokuðu og fluttu sig yfir landamærin til Belgíu.
Þar til nýlega voru eiturlyfjapeningar velkomnir í þýska bankakerfinu. Samningar við önnur ríki Evrópu neyddu Þjóðverja loks til þess að setja ákveðnar reglur um tilkynningarskyldu banka. Kerfið virðist þó vera frekar seint að taka við sér því í árslok 1996 hafði enginn banki tilkynnt um grunsamlega yfirfærslu til yfirvalda.
Við getum ekki yfirgefið Evrópu án þess að eyða nokkrum orðum í furstadæmið í Monaco. Þar búa aðeins um 30.000 manns en samt blómstra 40 bankar í landinu og þeir eru sagðir liggja á innistæðum upp á þrettán til fimmtán milljarða dollara. Bankaleynd er með besta móti og fjöldi bófa sem vill búa nálægt sjóðum sínum hefur keyrt fasteignaverð í landinu upp úr öllu valdi.
Sú var tíðin að eyjarnar í Karíbahafi byggðu afkomu sína á sykri og ferðamönnum. Nú á dögum gefa eiturlyf og peningaþvottur mest í aðra hönd. Einn fjölþjóðabanki gekk svo langt á eyjunni Anguilla að opna útibú á enda flugbrautar svo eiturlyfja- og peningasmyglarar þyrftu ekki að drepa á hreyflum vélanna á meðan þeir roguðust með sekki fulla af seðlum inn í bankann! Þetta fyrirkomulag reyndist vera slæm auglýsing fyrir bankann og útibúið lokaði. Eyjarnar í Karíbahafi hvorki rækta né framleiða eiturlyf en þeim er umskipað þar þegar bátar og flugvélar milli lenda í Jamaica, Dóminíkanska lýðveldinu og víðar. Þá hefur mafían hreinlega lagt undir sig eyjarnar Bonaire og Curacao og stundar þar peningaþvott í gegnum banka og spilavíti.
Almenningur á enn annarri eyju, Aruba, brosti breitt þegar flestir skattar voru lagðir niður. Ástæðan var sú að nokkrir eiturlyfjakóngar gerðu sér lítið fyrir og keyptu yfir 70% allra fyrirtækja landsins, þar á meðal banka og spilavíti. Blóðpeningar hófu brátt að berast að úr öllum áttum og aðeins þurfti lítið brot gróðans til þess að halda uppi opinberri þjónustu á staðnum. Það voru þeir Cuntrera bræður, er allir þrír sitja í fangelsi á Ítalíu þegar þetta er ritað, sem voru stórtækastir á Aruba ásamt La Costra mafíunni, sem var kærð í Bandaríkjunum 1993 fyrir að hafa smyglað 80 tonnum af kókaíni og yfir 100 tonnum af maríúana til landsins.
Eiturlyfjakóngarnir reyna ekki einu sinni að fela umsvif sín á Haiti. Þar starfar þúsund manna setulið Kólumbíumanna undir stjórn Fernando Burgos Martinez við að koma eiturlyfjum áfram til Bandaríkjanna. Samkvæmt skýrslu bandarískrar þingnefndar þá hafa Kólumbíumennirnir fullan aðgang að flugvellinum í höfuðborginni, Port-au-Prince, gegn því að borga árlega eitt hundrað milljónir dollara í mútur til lögreglustjórans, Michel Francois. Lögreglustjórinn stingur þó ekki allri þeirri upphæð beint í sinn vasa því hann verður líka að múta lægra settum embættismönnum af þessum hundrað milljónum.
Miðað við fólksfjölda þá eiga Caymaneyjar heimsmet í að þvo og fela peninga. Í höfuðborg Grand Cayman, Georgetown, er einn banki á hverja 50 íbúa og bókfærðar eignir þeirra eru $400 milljarðar! Þessar tölur eru þó ekki raunhæfar því flestir bankarnir eru ekki til nema á plöggum sem liggja í peningaskápum lögfræðinga á staðnum. Hlutverk þeirra er að fela peninga eða láta þá renna í gegn á leið sinni á milli landa.
Ekkert er auðveldara en að stofna hlutafélag eða jafnvel banka á eyjunum í Karíbahafi. Venjulega nægir eitt símtal. Menn þurfa ekki annað en svara auglýsingum sem birtast reglulega í alþjóðlegum blöðum og tímaritum. Greiðslukort eru vel þegin og verðið rokkar frá nokkur hundruð dollurum fyrir hlutafélag upp í allt að $15.000 fyrir banka. Allir pappírar eru til reiðu og aðeins eftir aðskrá nöfn viðskiptavinanna í eyðurnar. Eftir það greiða menn gjald árlega og tímakaup fyrir vinnu lögfræðings sem annast fjárstreymið.
Nöfn hlutafélaga sem eru stofnuð á þennan hátt þurfa ekki að standa í neinu sambandi við hvað félagið raunverulega gerir. Hlutafélagið Heimsflug þarf ekki að eiga eina einustu flugvél og First Investment Bank gæti þess vegna selt sardínur eða ekki neitt. Sama gildir um verðgildi fyrirtækisins. The Scandinavian Investment Corp. áskilur sér rétt til að gefa út 10.000 hlutabréf fyrir $200 stykkið—eða hefur þegar gefið út handhafabréf metin á tíu milljónir—en á ekki grænan túskilding. Þetta eru allt sjónhverfingar og til þess gerðar að menn geti falið peninga eða gert þá löglega eftir flóknum krókaleiðum.
Segjum að farmur af dollurum, t.d. $10 milljónir, sé lagður inn í venjulegan banka á Bahamaeyjum. Eigandinn lætur samstundis símsenda upphæðina inn í sinn banka, sem er ekkert annað en skjal í skúffu lögfræðings á Grand Cayman. Þaðan ferðast dollararnir inn á reikning flugfélags (sem starfar ekki en er skráð á Möltu) í banka í Liechtenstein. Loks er upphæðin símsend inn á reikning verktaka á Curaco sem starfar í Hong Kong og á bankareikning í London. Allar þessar yfirfærslur gætu tekið innan við klukkustund í framkvæmd. Síðasta skrefið er kallað "hollensk samloka" og það gerir eigandanum kleift að baða sig í löglegum peningum—skattfrjálst! Hann lætur fyrirtækið í Hong Kong lána sér $10 milljónir af reikningnum í London (mínus kostnað af öllum þessum yfirfærslum) og opnar diskótek í Róm eða hótel á frönsku Rivíerunni.
Ef lögreglan reynir að rannsaka ferðalag peningana þá rekst hún alls staðar á veggi. Þó að hún gæti lagt fram frábærar sannanir fyrir að upphaflegu $10 miljónirnar væru illa fengnar þá þyrfti að heyja dýra baráttu á hverjum stað til að fá einhverjar upplýsingar—og kannski tapa málinu. Grand Cayman og Liechtenstein mundu ekki græða á þessum viðskiptum ef það væri auðveldara að rekja þau. Ekkert nema alþjóðlegar samþykktir geta breytt þessari stöðu.
Ramon Milian Rodriguez stundaði peningaþvott fyrir kólumbískan eiturlyfjahring í Medellin frá 1979 þar til hann var handtekinn í Bandaríkjunum í nóvember 1983. Hann lýsti vinnubrögðum sínum fyrir bandarískri þingnefnd sem var að kanna mál Emanuel Noriega, fyrrum harðstjóra yfir Panama. Rodriguez játaði að hafa borgað Noriega 10 milljónir dollara á mánuði fyrir að fá að smygla milljörðum dala í seðlum frá Bandaríkjunum til landsins. Í Panama voru peningarnir lagðir inn í stórbanka (allt bankar með höfuðstöðvar á Vesturlöndum) sem, eins og Rodriguez sagði þingnefndinni, höfðu "sérstaka fulltrúa fyrir fólk eins og mig." Þessum virðulegu bönkum var vel ljóst hver hann var og "vissu hvaðan peningarnir komu." A.m.k. einn bandarískur banki, hélt hann áfram, lánaði peninga í Bandaríkjunum út á innistæður í Panama (hollenska samlokan).
Næsta skref þvottsins var að stofna vef fyrirtækja. Þau fjárfestu þann hluta eiturlyfjagróðans í Bandaríkjunum sem ákveðið var að senda ekki til baka til Kólumbíu. Rodriguez sagðist hafa notað stærri banka—eins og Citibank, Bank of America og First National Bank of Boston—vegna þess að hann lagði inn $100–$200 milljónir í hvert skipti. "Þú getur ekki lagt slíkar upphæðir inn í smábanka í Des Moines, Iowa," bætti hann við. Þessi eini maður stofnsetti fyrirtæki sem fjárfestu II milljarða dollara ($11.000.000.000) fyrir kókaínsala í einni borg í Kólumbíu. Enginn nennti að reikna út gróða bankanna í þessu dæmi.
Dómsskjöl í máli annars Kólumbíumanns, Eduardos Martínez Romeros, sem var handtekinn 1989 og framseldur til Bandaríkjanna, sýna aðra tegund peningaþvotts. Hann rak fyrirtæki, La Mina, sem flutti gull til Bandaríkjanna úr námum fyrirtækisins í Perú, Uruguay og Venezuela. Gullinu var dreift til keðju skartgripa- og myntsala, en allt voru þetta fyrirtæki sem eiturlyfjahringurinn hafði stofnsett og þjónuðu í raun sem geymslustaðir fyrir ólöglega peninga. Þessi fyrirtæki komu peningunum úr landi með því að borga La Mina margfalt verð fyrir innflutt gull, en peningarnir urðu að sjálfsögðu löglegir um leið og þeir yfirgáfu landið [New York Times, I0. september 1989]. Álagið á þessari peningakvörn var svo mikið á tímabili að $400 milljónir (sumir segja aðeins $40 milljónir) sem eiturlyfjakóngurinn frægi, Pablo Escobar, átti faldar í rökum kjallara einhvers staðar í Los Angeles morknuðu áður en tími gafst til að koma þeim í umferð. Það voru allt að 28 tonn af úldnum seðlum! [Auður, ofbeldi og dauði eru þrír fylgifiskar eiturlyfjasölu. Pablo Escobar tók flestum fram á öllum þremur sviðum. Hann lét myrða tugi dómara, stjórnmálamenn og löggæslumenn í Kólumbíu. Hann stóð líka fyrir fjölda sprengitilræða og lét m.a. skjóta niður vél Avianca flugfélagsins 1989. Enginn veit hve ríkur Escobar var en Forbes áætlaði auð hans $2,5 miljarða, sem verður að teljast lágt mat. Hann lét lífið á viðeigandi hátt í skotbardaga við lögregluna 2. desember 1993.]
Nokkrar nýjar tegundir peningaþvotts voru dregnar fram í dagsljósið 1995 eftir víðtæka rannsókn tollyfirvalda í New York, Miami, Houston og Los Angeles. Ein varðaði kaup og sölu á rándýrum listaverkum í gegnum óheiðarlega listaverkasala í London og New York. Önnur fólst í að opna heildsölur í Kólumbíu (og sjálfsagt víðar) og kaupa allt sem hönd á festi í Bandaríkjunum—bíla, tölvur, ísskápa o.s. frv.—fyrir eiturlyfjagróða sem þegar var í landinu og flytja vörurnar síðan til Suður-Ameríku. Það var auðvelt að reikna út þessi viðskipti því 1984 var vöruskiptajöfnuður Bandaríkjanna við Kólumbíu óhagstæður um $5 milljarða á ári en 1994 var hann orðinn hagstæður um $5 milljarða. Stjórnin í Washington taldi að þessi $10 milljarða munur væri að mestu borgaður með eiturlyfjagróða [New York Times, 30. október 1995].
Í rannsókninni 1995 duttu yfirvöld um enn aðra aðferð sem fellur undir peningaþvott. Það var einföld leið og sú sama sem notuð var við að koma eiturlyfjum tillandsins: Smygla peningaseðlum úr landi með nýjum ráðum. Saga eins smyglarans, Juan B. Munera, liðlega fertugs Kólumbíumanns sem bjó í Miami, lýsir þessari starfsemi vel.
Munera setti á laggirnar verksmiðju sem framleiddi upprúllaðar glertrefjaþynnur. Hann kynnti sér rækilega allt sem hægt var að læra um þessa iðngrein, keypti vélar og hóf tilraunasendingar á glertrefjum til Kólumbíu og Aruba. Þegar þau viðskipti gengu að óskum hóf hann að fela $700.000 í seðlum í hverri rúllu. Þegar hann var handtekinn átti hann orðið nokkrar nýjar verksmiðjur í Miami og Houston. Hann var líka orðinn margfaldur milljónarnæringur og enginn á eftir að vita hve mörgum milljörðum hann smyglaði úr landi.
Colón fríhöfnin í Panama er önnur stærsta fríhöfn í heimi á eftir Hong Kong og tugþúsundir gáma streyma þar að á hverjum degi. Öllum hugsanlegum vörum—víni, vindlingum, sjónvarpstækjum o.s.frv.—er umskipað þar án tollskoðunar. Sumu er líka umpakkað, eins og þegar yfir fimm tonnum af kókaíni var komið fyrir í 318 kaffikössum og þeir sendir til Miami. Hong Kong Bank of Panama fékk líka gám fá Bandaríkjunum með tólf þúsund handhafatékkum (sem bankar og pósthús gefa út) og starfsmenn bankans stimpluðu þá alla með örlitlu leynimerki kólumbískra kókaínsala. Upphæðin var síðan send símleiðis til Ameríku og lögð inn á reikninga eiturlyfjasalanna í Marine Midland bankanum í New York.
Panama hefur lengi verið eitt spilltasta land í heimi og það var fullkominn leikvangur fyrir Emanuel Noriega. Hann átti viðskipti við eiturlyfjakónga Kólumbíu í mörg ár áður en hann hrifsaði til sín völd í Panama og samstarf þeirra átti þá aðeins eftir að verða nánara. Eftir að Noriega lét leggja nokkrar flugbrautir á afskekktum stöðum í Panama þá borgaði eiturlyfjakóngurinn Carlos Lehder Rivas honum hálfa milljón dollara fyrir hverja millilendingu flugvéla sinna. Talið er að þær hafi lent að meðaltali um 20 sinnum í mánuði. Þá borguðu Kólumbíumenn honum $10 milljónir á mánuði fyrir að fá að stunda peningaþvott í friði.
Samkvæmt Wall Street Journal [Wall Street Journal, 18. október 1989] og fleiri heimildum þá lét Emanuel Noriega sér ekki nægja að vera á himinháum launum hjá eiturlyfjakóngunum. Bandaríska leyniþjónustan, CIA, borgaði honum líka 200 þúsundir dollara á ári frá 1965 eða 1966 þar til hann var handtekinn. Þegar stjórnin í Washington loks snérist gegn Noriega þá var það ekki vegna þessara glæpa sem allir vissu um í mörg ár. Hann var einfaldlega farinn að vera of áberandi og til skammar.
Embættismannakerfið í Bandaríkjunum hefur lengi verið haldið tvíklofa þar sem önnur höndin vinnur frábært starf við að klófesta eiturlyfjasala en hin hampar þeim í pólitískum tilgangi. Í Panama byrjaði þessi tvíklofi löngu fyrir valdadaga Noriega. Árið 1977 gaf t.d. bandarískur saksóknari út tilskipun um að handtaka bróður Omars Torrijos—sem þá réði Panama og var yfirmaður Noriega—en starfsmenn í bandaríska utanríkisráðuneytinu vöruðu hann við og eiturlyfjasalinn slapp með því að hætta við að lenda flugvél sinni á yfirráðasvæði Bandaríkjanna við Panamaskurðinn.
Peter G. Bourne, fyrrum ráðgjafi Carters forseta, greindi frá því í grein í New York Times að embættismenn í Bandaríkjunum hafi viljandi lokað augunum fyrir starfsemi eiturlyfjasmyglara í Mexíkó, Antigua, Bahamaeyjum, Kólumbíu, El Salvador, Haiti, Hondúras, Jamaica og Paraguay. Og hann bætti við:
… það eru sterkar sannanir fyrir því að nokkrir embættismenn Bandaríkjastjórnar hafi viljandi lokað augunum þegar kontra-skæruliðarnir fjármögnuðu starfsemi sína með því að smygla eiturlyfjum hingað. [New York Times, 25. mars 1988]
Eins og Bourne benti á í sömu grein þá fylgja því ýmsir kostir fyrir leynimakkara innan stjórnkerfisins að láta hagstæða stjórnmálamenn og herforingja græða á eiturlyfjasmygli. Þá þarf t.d. ekki að leita til þingmanna til að fjármagna hvert einasta smástríð sem menn hafa puttana í. En best af öllu þá ná leynimakkararnir—hvort sem þeir heita CIA, Oliver North eða eitthvað annað—alveg sérstaklega góðu taki á þessum bandamönnum sínum. Menn sem stöðugt eru að brjóta lög margra landa í senn eru veikir fyrir og það getur munað um minna frumkvæði í þessum fallvalta heimi.
Þótt tilvera Emanuels Noriega gengi út á fátt annað en að fremja glæpi þá var ljóst þegar réttarhöldin yfir honum í Miami nálguðust að saksóknarar höfðu frekar fátt í höndunum sem beinlínis var hægt að sanna á hann. Samkvæmt Spotlight [Spotlight, 8. apríl 1996] þá leituðu aðstoðarmenn Bush forseta hjálpar hjá lögfræðingi í Miami, Joe Rosenthal, sem hafði góð sambönd við eiturlyfjakóngana í Kólumbíu. Rosenthal var líka flokksbróðir Bush og studdi flokkinn fjárhagslega. Eftir nokkurra mánaða viðræður við Rosenthal, samkvæmt Spotlight, samþykktu eiturlyfjasalarnir að láta einn úr sínum röðum bera vitni gegn Noriega gegn $1,25 milljóna greiðslu. Fyrrverandi embættismaður í stjórn Panama, Ricardo Bilonick, varð fyrir valinu, en þegar hér var komið sögu átti hann flugfélag sem aðallega flutti kókaín á milli landa. Allt gekk að óskum og Noriega var dæmdur, en illar tungur segja að það hafi kostað stjórn Bush meira en fyrrnefnda greiðslu til eiturlyfjasmyglarans. David Lyons, sem frá upphafi skrifaði um réttarhöldin fyrir Miami Herald, sagði: "Við vitum að dómsmálaráðuneytið fékk leyfi til að létta dóminn yfir Jose Santacruz Echeverri, sem á þeim tíma var háttsettasti eiturlyfjakóngur sem sat af sér langan fangelsisdóm í Bandaríkjunum."
Oft er eins og tilveran beri okkur í hringi. Fyrrnefndur lögmaður, Joe Rosenthal, var seinna handtekinn í sambandi við annað eiturlyfjamál. Í október 1995 játaði hann sekt sína í því máli, auk þess að hafa stundað ólöglegan peningaþvott, í sama réttarsal og Noriega hafði verið dæmdur. Eftir að Noriega var handtekinn jókst peningaþvottur og eiturlyfjasmygl í Panama til muna.
Annar einræðisherra sem græddi háar upphæðir á eiturlyfjasmygli—og reyndar öllu sem hann kom nálægt—var Ferdinand Marcos, fyrrverandi forseti Filippseyja. Eyjarnar voru aldrei mikið í sviðsljósinu vegna eiturlyfja í valdatíð hans, en það stafaði einfaldlega af því að Marcos stjórnaði fjölmiðlum landsins með harðri hendi (eins og öllu öðru) og eiturlyf voru ekki á dagskrá. Það var líka Bandaríkjastjórn í hag að almenningur bendlaði ekki eyjarnar við fíknilyf því gífurlegt magn þeirra rann í gegnum Clark og Subic Bay herstöðvarnar. Þetta var aðallega heróín frá Laos, Thailandi og Víetnam á leið til Bandaríkjanna. Herstöðvarnar á Filippseyjum voru algjörlega ómissandi vegna stríðsins í Víetnam og því mikilvægt að almenningsálitið í Bandaríkjunum snérist ekki gegn eyjunum.
Marcos var frægur fyrir að láta menn greiða sér persónulega áður en hann úthlutaði þeim verkefni eða rétti til þess að nýta auðlindir á eyjunum. Verktakar, heildsalar, sardínukaupmenn og dópsalar—allir urðu að borga einræðisherranum. Oft var það eiginkona hans, Imelda, sem rukkaði menn og hún gekk almennt undir nafninu frú 10%! Þó að Marcos græddi stjarnfræðilegar upphæðir á ferli sínum þá var hann þekktur fyrir að vera frekar fastur á fé. Frúin átti hins vegar 3000 pör af skóm og var fræg fyrir taumlausa eyðslu í dýrustu verslunum Parísar og New York.
Margir erindrekar í ríkisstjórn Marcosar, menn sem ferðuðust á sérstökum vegabréfum diplómata, notfærðu sér þau óspart til þess að ferja eiturlyf á milli landa. Farangur erindreka sem bera þessi vegabréf er friðhelgur við tollskoðun, jafnvel þótt allir eiturlyfjahundar embættisins taki beina stefnu á hann.
Eitt þessara múldýra var Domingos S. Canieso, starfsmaður utanríkisþjónustu Filippseyja. Árið 1971, er hann steig um borð í flugvél í Laos, fylgdi starfsmaður bandarísku fíkniefnalögreglunnar í kjölfar hans. Leikurinn barst til Vínarborgar, London og loks New York. Þar brostu tollverðir blíðlega og hleyptu embættismanninum í gegn, en sama kvöld knúði lögreglan dyra á hótelherbergi hans á Manhattan. Hann var handtekinn með 16 kg af heróíni að verðmæti um 40 milljónir dollara (smásöluverð á verðlagi 1996).
Þótt þessi örlagaríka ferð Domingos Caniesos væri langt frá því að vera hans fyrsta og gróðinn væri geysilegur miðað við tekjur venjulegra manna þá var hann aðeins sendisveinn. Það voru aftur á móti menn eins og landi hans, Lim Seng, sem græddu raunverulega peninga og borguðu Marcos milljónir fyrir að fá að starfa í friði.
Lim Seng kallaði sig veitingamann á skattskýrslum en hann hafði þegar árið 1964 opnað litla heróínverksmiðju. Þessi verksmiðja, sem var reist og starfrækt með fullu samþykki yfirvalda, framleiddi heróín nr. 3. fyrir innanlandsmarkað. Það er heldur daufara en heróín nr. 4. sem er selt á Vesturlöndum. Þegar Bandaríkjamenn fjölguðu í liði sínu í Víetnam og umferð um herstöðvarnar á Filippseyjum margfaldaðist þá ákvað hann að færa út kvíarnar.
Árið 1971 framleiddi verksmiðja Lim Seng rúmlega eitt tonn af heróíni og 90% þess var nr. 4. Það fór beint á Bandaríkjamarkað og seldist í smásölu fyrir yfir tvo milljarða dollara á ári (á verðlagi 1997). Mestu var smyglað frá Clark og Subic herstöðvunum en sumt fór með sendisveinum í farþegaflugi frá Manila. Lim Seng var svo öruggur með sig og óforskammaður að hann mútaði sjóher Thailands til að flytja hrátt ópíum til Manila. Thailendingarnir þóttust vera í kurteisisheimsókn en allir sem á annað borð fylgdust eitthvað með—og þá sérstaklega Ferdinand Marcos og frú 10%—vissu hvað var á seyði. [Sterling Seagrave, The Marcos Dynasty, bls. 326–328, New York, 1988]
Marcos var meistari í að fela peninga. Stundum faldi hann þá svo vel að hann fann þá ekki sjálfur! Þegar hann keypti þrjár byggingar í New York þá notaði hann þrjú hlutafélög á Antillaeyjum í Vestur-Indíum sem skáIkaskjól. Skráðir eigendur þessara hlutafélaga voru handhafar hlutabréfa, sem aftur voru þrjú hlutafélög í öðru landi sem handhafar hlutabréfa áttu o.s.frv. Marcos sjálfur tapaði þræðinum og hafði ekki hugmynd um hvaða hlutafélög áttu hlutafélögin sem áttu byggingarnar. Þær voru loks seldar á uppboði vegna þess að enginn var fyrir hendi til þess að borga skatta af þeim.
Þegar myndavélunum var beint að Marcos og umheimurinn hlustaði þá þóttist hann berjast hetjulega gegn eiturlyfjaplágunni. Hann lét meira að segja handtaka slatta af dópsölum á eins áberandi hátt og mögulegt var. Sjálfum Lim Seng var fórnað þegar hann ógnaði mannorði einræðisherrans. En í fangelsum Filippseyja réði sama gullna reglan og annars staðar í þjóðfélaginu: Þeir sem áttu gull til að greiða þeim hjónum voru hólpnir og bakdyr fangelsisins stóðu galopnar. Þetta kom berlega í ljós eftir að Marcos hrökklaðist frá völdum og starfsmaður bandarísku fíkniefnalögreglunnar vildi ná tali af 40 stórtækum eiturlyfjasmyglurum sem Marcos hafði sett í steininn. Allir 40 voru horfnir! Til gamans útbjó Bandaríkjamaðurinn lista með nöfnum 40 smyglara sem sátu inni fyrir minni brot og voru því ekki líklegir til að luma á nógu miklum peningum til þess að geta borgað þeim hjónum. Þeir sátu allir enn á bak við lás og slá!
Fátt í þessum heimi er hvimleiðara en að ganga fyrir bankastjóra og biðja um lán eða aðra þjónustu. Það virðist heldur engu máli skipta hvar í heiminum sú píslarganga fer fram. Allir bankamenn virðast þrífast á pappírsflóði og seinagangi. Ein undantekning á þessari reglu er þó deild innan stóru bankanna sem sér um fjármál milljarðarnæringa—og þá oft forríkra manna sem óska þess að ekki sé hægt að rekja innistæðurnar til þeirra. Þjónustan sem þetta fólk fær er svo góð að starfsmenn bankans verða hálfgerðir fjölskylduvinir þeirra og eru tilbúnir að svara símanum 24 tíma á dag [Business Week, 24. júní 1996]. Fulltrúar bankanna heimsækja líka suma viðskiptavini 10–12 sinnum á ári og ferðast þá oft þúsundir kílómetra í þeim tilgangi. Á afmælisdögum og öðrum tyllidögum fá fjölskyldumeðlimir sendar gjafir frá bankanum.
Þar til nýlega var þessi deild bankanna allt að því leyndarmál. Málið er viðkvæmt því margir viðskiptavinanna búa á ótryggum svæðum í heiminum og þéna miklu meiri peninga en þeir gefa upp á skattskýrslum. Stjórnmálamenn víða um heim margfalda tekjur sínar oft með því að selja aðgang að auðlindum eða veita skjólstæðingum sínum verðmæta aðstöðu. Eiturlyfjasalar gefa heldur ekkert upp til skatts. Menn sem reka fullkomlega löglega starfsemi vilja oft líka koma peningum úr landi og ávaxta þá á öruggari mörkuðum í Evrópu eða Ameríku.
Stöðugur fjármagnsflótti frá fátækum löndum (var t.d. á milli $30–40 milljarðar í Mexíkó á milli 1989 og 1994) hefur neikvæð áhrif á öllum stigum efnahagslífsins því: (1) Minna fjármagn verður eftir í landinu til að fjárfesta í nýjum atvinnutækifærum; (2) þrálát eftirspurn eftir erlendum gjaldmiðli lækkar gengið í fátæka landinu; (3) verðbólgan hækkar að sama skapi þegar allur innflutningur hækkar og kaupgeta fólksins dregst saman; og (4) vextir rjúka upp, bæði vegna vaxandi verðbólgu og til þess að laða að nýtt fjármagn. Sömu bankar og flytja fjármagn úr landi loka síðan hringnum með því að lána fólkinu sem situr eftir í súpunni á hærri vöxtum. Bankarnir vita að þetta er ekki vinsælt og hafa reynt að halda þessari sérþjónustu við milljarðarnæringa leyndri. Það tókst nokkuð vel þar til Raúl Salinas, bróðir forseta Mexíkó, hafði samband við höfuðstöðvar Citibank í New York. Óvænt atburðarás, m.a. skjalafals og morð, varð til þess að augu heimsins (og lögreglunnar) beindust allt í einu að bankanum.
En byrjum á byrjuninni.
ÞÓ að forsetakosningar fari fram í Mexíkó á sex ára fresti þá væri full mikil bjartsýni að ætla að lýðræði ríkti í landinu. Alla vega eins og Vesturlandabúar skilja hugtakið. Sami stjórnmálaflokkurinn hefur setið við völd í nærri 70 ár og kosningasvik hans eru eins markviss og gangur himintunglanna. [Þegar verið var að leggja síðustu hönd á þessa bók sumarið 1997, vann stjórnarandstaðan í Mexíkó óvæntan sigur í Mexíkóborg og fjölgað í líka mönnum á þingi.] Örlítil yfirstétt í Mexíkó á mest allan þjóðarauðinn, ræður öllu í eina stjórnmálaflokknum og nýtir sér auðlindir landsins í gegnum stjórnkerfið. Háttsettir stjórnmálamenn eru yfirleitt miklu ríkari en laun þeirra gefa til kynna. Á seinni árum hafa nokkrir eiturlyfjakóngar bæst í yfirstéttina og þeir múta mönnum á öllum stigum stjórnkerfisins—líka her og lögreglu—með allt að einum milljarði dollara árlega. Slíkar upphæðir eru þó aðeins lítið brot tekna þeirra.
Þegar Carlos Salinas de Gortari náði völdum í Mexíkó 1988 sökuðu andstæðingar hans hann um víðtækt kosningasvindl. Engum þurfti að koma á óvart að hann kom frá gömlu ættarveldi og karl faðir hans var forríkur pólitíkus sem var vanur að segja að fátækir stjórnmálamenn væru lélegir stjórnmálamenn. Carlos Salinas boðaði einkavæðingu með sölu ríkisfyrirtækja og lofaði betri tíð fyrir alla þjóðina. En í staðinn fyrir að efla millistéttina þá gaf hann ríkum vinum sínum meiri auð en dæmi eru um í sögu landsins—og þá er mikið sagt.
Þegar litið er til baka þá er auðvelt að sjá hvað gerðist í Mexíkó. Á meðan Carlos Salinas var að mjaka landinu inn í NAFTA (fríverslunarsamning ríkja Norður-Ameríku) þá var gengi pesetans haldið allt of háu og lífskjör almennings bötnuðu. Á yfirborðinu leit út fyrir að ný millistétt væri í uppsiglingu og talsmenn NAFTA sögðu að samningurinn mundi flýta fyrir þeirri æskilegu þróun. Fljótlega eftir að samningurinn sigldi í gegnum þjóðþingin var gengið hins vegar fellt, vextir ruku upp í 100% og millistéttin var nánast þurrkuð út. Flokkar atvinnuleysingja flykktust í norður og 1996 var 1,6 milljónum Mexíkóa snúið til baka á landamærunum Bandaríkjanna, en hundruð þúsunda sluppu vegabréfslausir í gegn. Óþekktur fjöldi fékk vinnu við að bera eiturlyf á bakinu inn í Bandaríkin og peningaseðla til baka.
Carlos Salinas lærði hagfræði í Harvard og því þurfti engum að koma á óvart þótt sala ríkisfyrirtækja væri ofarlega á blaði hjá honum. En hann gerði það á mexíkóskan máta með því að nánast gefa vinum og stuðningsmönnum auðlindir landsins. Þegar hann tók við völdum voru tveir milljarðarnæringar (einstaklingar sem áttu yfir eitt þúsund milljón dollara) í Mexíkó á lista Forbes viðskiptablaðsins; þegar hann lét af völdum voru milljarðarnæringarnir orðnir 26. Það nálgast heimsmet og er stjarnfræðileg tala, sérstaklega í ljósi þess að dagslaun flestra Mexíkana hrykki ekki fyrir einni pylsu eða litlum hamborgara í Reykjavík.
Carlos Peralta Quintero var einn milljarðarnæringanna. Hann keypti einkarétt á þráðlausri símaþjónustu í Mexíkó af ríkinu og seldi síðan bandarísku símafélagi hluta fyrirtækisins fyrir $520 milljónir. Þegar því var lokið sendi hann $50 milljónir inn á bankareikning bróður forsetans, Raúls Salinas. [New York Times 5. júní 1996 Á minnisblöðum sem gengu á milli manna hjá bandaríska símafélaginu var þess getið að Carlos Quintero værí þekktur ræningjabarón í Mexíkó. Hann lést í apríl 1997.] Þeir félagar sáu ekkert bogið við þennan viðskiptamáta! Kannski þætti Íslendingum það heldur ekkert skrýtið þótt Jón Jónsson keypti Landssímann fyrir 100 milljónir, seldi Svíum hluta hans fyrir 500 milljónir og sendi loks 50 milljónir inn á persónulegan bankareikning forsætisráðherra (eða bróður hans).
Þegar leið að lokum sex ára kjörtímabils Carlos Salinas þá hóf hann að undirbúa næstu kosningar og valdi eftirmann sinn í flokknum. Til þess að fjármagna væntanlega kosningabaráttu í sönnum mexíkóskum anda þá kallaði hann á sinn fund 30 ríka einstaklinga og skipaði þeim að gefa $25 milljónir á mann til flokksins. Þeir kinkuðu allir kolli og á einu kvöldi söfnuðust $750 milljónir—sem er algjört heimsmet í stjórnmálasögunni [PBS, "Money, Murder & Mexico", Frontline, 8. apríl 1997].
Samkvæmt gömlu forskriftinni þá hefðu þeir bræður, Carlos og Raúl Salinas, átt að draga sig í hlé sem forríkir og virtir einstaklingar. Væntanlegur eftirmaður Salinas—sem hann sjálfur valdi og lagði blessun yfir—hefði tekið við embætti forseta og haldið áfram á svipaðri braut og Salinas. Kannski hefði næsta kynslóð Salinas de Gortari tekið við stjórnartaumunum snemma á næstu öld. En örlaganornirnar voru byrjaðar að spinna og tilvera þeirra bræðra var um það bil að taka miklum stakkaskiptum. Carlos var brátt flúinn til Írlands og Raúl var á leið í fangelsi.
Fall þeirra bræðra byrjaði 28. september 1994 þegar mágur þeirra og formaður flokksins, José Francisco Ruiz Massieu, var myrtur úti á götu. Af einhverjum dularfullum ástæðum benti margt til þess að bróðir forsetans, Raúl, hefði fyrirskipað morðið. Skjöl og segulbandsupptökur sem yfirvröld gerðu opinber 9. apríl 1997 sanna að nafn hans kom upp hvað eftir annað um leið og rannsókn málsins hófst. Maðurinn sem keypti morðvopnið, Pablo Chapa Bezanilla, heyrist t.d. tvisvar sinnum segja við yfirheyrslur að Raúl Salinas hafi skipulagt morðið. Skjöl sýna líka að Carlos Salinas bað dómsmálaráðherra, Víctor Humberto Benítez, sérstaklega um að halda bróður sínum fyrir utan rannsóknina [New York Times, 10. apríl 1997].
Málið hélt áfram að verða einkennilegra. Mario Ruiz Massieu, aðstoðardómsmálaráðherra og bróðir þess myrta, var falið að stjórna rannsókn morðsins og hann gaf skýrslu beint til forsetans. Þetta virðist hafa verið gert til þess að vernda Raúl Salinas. Hvers vegna mundi Mario Massieu halda hlífiskildi yfir morðingja bróður síns? Var Raúl saklaus? Eða var José Massieu (sá myrti) kominn upp á kant við sameiginlega glæpafélaga þeirra Raúl og Mario?
Mario Ruiz Massieu flúði nokkru seinna frá Mexíkó en var handtekinn á flugvelli í New Jersey, sakaður um peningaþvott. Skömmu áður en hann lét af embætti hafði hann látið aðstoðarmann sinn, Jorge Stergios, fyrrverandi dómara og prófessor, fljúga með ferðatöskur fullar af dollurum frá Mexíkó til Bandaríkjanna. Prófessorinn, sem greinilega kunni lítið í þeirri list að þvo peninga, flaug samtals 25 ferðir á einu ári og lagði $9 milljónir inn í Texas Commerce Bank. Samkvæmt kæru bandarískra saksóknara þá voru þessir peningar mútur frá frægum eiturlyfjakóngi, García Ábrego, sem var sakaður um að hafa smyglað 100 tonnum af kókaíni inn í Bandaríkin [New York Times, 12. nóvember 1996].
Böndin bárust enn frekar að Raúl Salinas þegar bifreið eins morðingja José Massieu fannst við glæsilegt einbýlishús í Mexíkóborg. Þar bjó ung þokkagyðja, María Bernal Romero, en skráður eigandi hússins var Juan Guillermo Gómez Gutiérrez—sem reyndist vera dulnefni sem Raúl Salinas hafði tekið sér. María var ein af hjákonum hans. Raúl hafði tekið sér þetta nafn 1989 til að kaupa fasteignir og opna fjölda bankareikninga. En það versta við þetta mál var að hann hafði falsað vegabréf á sama nafni og það var mikilvægt sönnunargagn sem ekki mátti lenda í höndum lögreglunnar. Hann gat þó ekki rifið eða brennt vegabréfið vegna þess að það lá í peningahólfi banka í Sviss. Juan Guillermo Gómez Gutiérrez (þ.e.a.s. Raúl) átti nefnilega yfir $100 milljónir á reikningum í bankanum. Nú voru góð ráð dýr.
Þegar Paulina Castanón de Salinas, þriðja eiginkona Raúls Salinas, gekk inn í einn virðulegasta banka heimsins, Banque Pictet í Genf, vissi hún ekki að lögreglan beið eftir henni. Yfirvöld í Sviss grunuðu þau hjón um að nota bankann til þess að þvo peninga sem komu frá eiturlyfjasölum, auk þess að hafa sýnt fölsuð skilríki þegar reikningarnir voru opnaðir. Síðari grunurinn var staðfestur strax þegar fyrrnefnt vegabréf—skartandi mynd af Raúl Salinas—fannst í bankahólfi þeirra hjóna.
Svisslendingar hófu þegar umfangsmikla rannsókn sem stóð í 16 mánuði og töldu víst að henni lokinni að innistæður Raúls í bankanum, yfir $100 milljónir, væru greiðslur frá Juan García Ábrego og öðrum eiturlyfjasölum. Eins og einn harðasti saksóknari Sviss, Carla del Ponte (sem er mjög óvinsæl meðal bankamanna), komst að orði: Raúl Salinas "fékk feikilegar peningaupphæðir fyrir veitta þjónustu í tengslum við eiturlyfjasölu" [New York Times, 4. apríl 1997]. Þetta var líka staðfest í kæru bandarískra yfirvalda á hendur Mario Ruiz Massieu, en þar segir að Raúl Salinas hafi notfært sér völd bróður síns til þess að halda verndarhendi yfir eiturlyfjasmyglurum og varningi þeirra [New York Times, 17. febrúar 1997].
Raúl Salinas var ríkisstarfsmaður í Mexíkó og hafði $190.000 í árslaun. Hann stundaði engin önnur viðskipti sem vitað var um. Þó að laun hans væru vissulega vegleg í landi þar sem almenningur lepur dauðann úr skel þá var ekkert samhengi á milli tekna hans og taumlausrar eyðslu. Skömmu eftir að bróðir hans varð forseti byrjaði Raúl að kaupa einbýlishús og jarðir víðsvegar um Mexíkó. Hann flutti inn arabíska gæðinga, fór með alla fjölskylduna í safarí-ferðir til Austur-Afríku og bruðlaði almennt svo mikið að bróðir hans varð á tímabili að senda hann úr landi til að forðast frekara umtal. Samt tókst Raúl sennilega að aura saman hundruð milljóna dollara því yfirvöld í Mexíkó eru enn að reyna að fá aðgang að 20–30 reikningum hans og þegar hafa komið í leitirnar um $120 milljónir (auk fasteigna).
Hvernig komst Raúl yfir alla þennan auð? Fyrir utan ásakanir um að hann hafi þegið reglulegar greiðslur frá eiturlyfjasölum þá benda menn á að vegna aðgangs hans að forseta landsins þá hafi hann getað farið fram á ákveðna prósentu þegar þau sambönd skiluðu mönnum miklum gróða. Hann viðurkennir þetta að nokkru leyti í ljóði sem hann barði saman og hljóðar svo í lauslegri þýðingu:
Ef eitt hundrað prósentum frá stórum hópi er stolið
það siðferðilega kannski er slæmur gjörningur.
Fáum stigum meira, fáum stigum minna er valið.
Siðferði er ekkert nema prósentureikningur.
Fyrir utan óhóflega græðgi þá var ekkert óvenjulegt við viðskiptaferil Raúls í Mexíkó. Valdastéttin í landinu lítur á auðlindirnar sem sína persónulegu eign. Raúl komst í klandur sökum morðmáls og vegna þess að hann kunni ekki að þvo peninga fyrstu árin. Fagmenn kaupa ekki fasteignir eða opna bankareikninga með falsað vegabréf upp á vasann. Þegar hann loks hafði samband við Citibank og bað um hjálp þá var það orðið of seint. Forstjórar bankans óska þess eflaust nú að hann hefði aldrei opnað reikning þar.
Þegar Raúl Salinas skreið undir vænginn á Citibank snemma árs 1993 þá stóð bankinn á mikilvægum tímamótum í Mexíkó. Hann hafði í 67 ár verið eini erlendi stórbankinn í landinu og átti blómleg viðskipti við valdastéttina, sem jafnt og þétt þurfti að flytja fjármagn úr landi og lét þá bankann oft geyma það fyrir sig eða fjárfesta erlendis. Citibank þjónaði líka ríkiskassanum og samdi um skuldbreytingar og ný lán á alþjóðlegum markaði fyrir Mexíkó. Stjórnarformaður bankans, John S. Reed, var persónulegur vinur forsetans og oft gestur á heimili hans. En nú voru blikur á lofti því NAFTA samningurinn gerði ráð fyrir opnum mörkuðum og aukinni samkeppni banka í Mexíkó. Sem sagt, ný bankalög voru á teikniborðinu þegar bróðir forsetans bað Citibank um að sjá um fjármál sín.
Viðbrögð Citibank við óskum Raúls voru harla óvenjuleg. Bandarískur stórbanki getur ekki sjálfkrafa byrjað að senda tugmilljónir dollara á milli landa fyrir Pétur og Pál. Venjulega óskar bankinn eftir meðmælum frá fólki sem hann þekkir og svo verða menn að gera einhverja grein fyrir hvaðan peningarnir (sérstaklega seðlar) koma. Citibank virðist hafa sleppt flestum formsatriðum í þessu tilfelli og hóf viðskipti sem örugglega eiga eftir að koma bankanum í koll síðar, en rannsókn stendur enn yfir. Hvort sem viðskipti Raúls við Citibank höfðu áhrif eða ekki þá ákvað stjórn Salinas að framlengja einokun bankans í Mexíkó og úthlutaði öðrum bönkum aðeins takmörkuðum aðgangi að markaðinum.
Raúl þurfti ekki að kvarta yfir þjónustunni. Í hvert skipti sem dularfullir menn birtust á sextándu hæð byggingar Citibank í Mexíkóborg með milljónir í nafnlausum gjaldkeratékkum þá voru höfuðstöðvarnar í New York áður búnar að hringja og skipa starfsfólkinu að taka við tékkunum án frekari spurninga. Innlendir starfsmenn bankans vissu aldrei hver átti peningana. Tékkarnir, sem voru í pesetum og gefnir út af innlendum bönkum, voru símsendir til Bandaríkjanna og breytt í dollara. Næst tók við tæknilegur feluleikur þar sem innistæðurnar voru færðar inn á reikninga hlutafélaga á Cayman Islands (eitt þeirra hét Trocca Ltd.), en eins og áður hefur komið fram þá er ekki hægt að sjá hver á þessi fyrirtæki vegna nafnleyndar á eyjunum og eigendur þeirra geta meira að segja verið önnur nafnlaus hlutafélög. Peningarnir—sem á þessu stigi voru ekkert nema nafnlausir ljósblettir á tölvuskjám—voru loks látnir bruna á milli banka í Sviss, Englandi og víðar í leit að vænum vöxtum.
Fjármálastjóri Raúls Salinas hjá Citibank var kona af kúbönskum ættum, Amy G. Elliott. Hún setti upp þetta fullkomna peninganet og tók allar helstu ákvarðanir um ávöxtun auðsins, að eigin sögn með fullu samþykki yfirmanna sinna, sem hlýtur að vera rétt í slíku tilfelli. Eftir að Raúl var handtekinn var hún enn að hjálpa eiginkonu hans, Paulina Castanón, við að koma peningunum á einn stað. Hugmyndin var að koma þeim í skothelda sjóði í Liechtenstein [New York Times, 5. júní 1996].
Amy Elliott gerði sennilega hrikaleg mistök þegar hún lét peningana fyrst renna í gegnum Bandaríkin. Ef Raúl notaði Citibank til þess að þvo eiturlyfjapeninga—og Svisslendingar segjast geta sannað það—og bankinn stakk höfðinu í sandinn þá geta afleiðingarnar orðið mjög alvarlegar. Amy Elliott eða yfirmenn hennar gætu lent í fangelsi og bankinn gæti fengið háa sekt. Tæknilega séð gæti Citibank misst starfsleyfi sitt í Bandaríkjunum, en sú niðurstaða er harla ólíkleg.
Við sjáum hvað setur.