vald.org

Bréf til Alþingismanna—Gunnar Tómasson

1. ágúst 2009 | Gunnar Tómasson

Ágætu alþingismenn:

Eftirfarandi er þýðing á innleggi mínu 31. júlí 2009 í umræðu á slóðinni http://www.icenews.is/index.php/2009/07/29/more-members-of-parliament-against-the-icesave-deal/comment-page-1/#comment-87265 um afstöðu íslenzkra alþingismanna í Icesave-málinu (breyttur texti í liðum 9 og 10).

Innleggið varðar svokallað gerðardómsferli í byrjun nóvember 2008.

1. Þann 7. nóvember 2008 leiddi umrætt „ferli” til „álits” þar sem segir m.a.:

„Álit þetta fjallar einungis um tiltekna spurningu [þ.e. „skuldbindingu Íslands samkvæmt tilskipun 94/19/EC um innstæðutryggingu”]. Álitið er persónuleg skoðun höfunda og skuldbindur ekki þau stjórnvöld sem tilnefndu þá.”

2. Persónuleg skoðun höfunda skuldbindur heldur ekki íslenzk stjórnvöld.

3. Í 5. málsgrein álitsins segir:

„Ákvæði 24ða liðar inngangsorða tilskipunarinnar leysa Ísland ekki undan ábyrgð á afleiðingum brots þess á skuldbindingum sínum. Tilskipunin veitir engar undanþágur vegna aðvífandi fjárhagslegs öngþveitis.”

4. Í 7. málsgrein álitsins segir:

„Snemma í október 2008 tilkynnti Fjármálaeftirlitið að Landsbanki, Kaupþing og Glitnir gætu ekki greitt út ákveðnar innstæður. Innstæðutryggingakerfið verður að geta greitt út tilhlýðilega staðfestar kröfur innan þriggja mánaða hafi lengri frestur ekki verið veittur. [Hér vísast til að hámarki tveggja þriggja-mánaða viðbótartímabila.] Ef innstæðutryggingakerfi Íslands getur það ekki, þá hefur Ísland brotið gegn skuldbindingum sínum samkvæmt tilskipuninni.”

5. Með öðrum orðum, einungis væri um að ræða „brot Íslands gegn skuldbindingum sínum samkvæmt tilskipun [94/19/EC]” ef íslenzka innstæðutryggingakerfið „gæti ekki greitt út tilhlýðilega staðfestar kröfur” innan þriggja mánaða frá því „snemma í október 2008”.

6. Hins vegar gæti Ísland ekki krafist „undantekningar” frá ákvæðum tilskipunarinnar „vegna aðvífandi fjárhagslegs öngþveitis”.

7. Það sama gildir um Bretland.

8. Þann 8. október 2008 tilkynntu brezk stjórnvöld að þau veittu öllum Icesave innstæðum í útibúi Landsbankans í London 100% tryggingu. Tryggingin var síðan greidd út innan nokkurra vikna.

9. Í SUBMISSION OF THE UK GOVERNMENT IN THE MATTER OF THE RIGHTS OF DEPOSITORS WITH THE ICELANDIC BANKS í sambandi við fyrrnefnt gerðardómsferli, dags. 6. nóvember 2008, er ekki vikið einu orði að þessum aðgerðum brezkra stjórnvalda.

Hins vegar er vísað til umsagnar viðskiptaráðherra Íslands í bréfi dags. 5. október 2008 (liður 17) að Ísland myndi, ef nauðsyn krefði, tryggja innstæðutryggingasjóði fjármagn til að greiða þá lágmarkstryggingu sem tilskipunin kveður á um. [Sjá símtal Árna M. Mathiesen og Alistair Darling 7. október 2008 hér að neðan.]

[e. "If needed the Icelandic Government will support the Depositors’ and Investors’ Guarantee Fund in raising the necessary funds, so that the Fund would be able to meet the minimum compensation limits in the event of a failure of Landsbanki and its UK branch.”]

Samskonar yfirlýsing íslenzkra stjórnvalda var lykilatriði í samkomulagi þeirra við hollensk stjórnvöld sem undirritað var 11. október 2008, þar sem einnig var kveðið á um forfjármögnun hollenskra stjórnvalda á viðkomandi tryggingargreiðslum vegna Icesave reikninga í Hollandi.

Hálfur sannleikur felst því í eftirfarandi umsögn brezkra stjórnvalda:

„Hins vegar hefur Ísland ekki gert neinar ráðstafanir eftir því sem við bezt vitum til að tryggja aukafjármögnun fyrir [íslenzka innstæðutrygginga] kerfið eins og gefið er til kynna í bréfi [viðskiptaráðherra dags. 5. október 2008]”. (liður 17)

[e. “However, as far as we are aware, Iceland has not taken steps to provide additional funding to the scheme as indicated in the letter.”]

10. Í lokamálsgrein greinargerðar hollenskra stjórnvalda vegna gerðardómsferilsins dags. 3. nóvember 2008 segir:

„Í tilskipun 94/19/EC felst ekki bann af neinu tagi gegn samþykki íslenzkra stjórnvalda á þeirri lausn sem hollensk stjórnvöld bjóða. Þvert á móti, og þrátt fyrir það fjárhagslega öngþveiti sem blasir við Íslandi, þá mætti telja neitun á samvinnu vera ósamrýmanlega meðalhófsreglunni. Engar sanngjarnar forsendur eru til staðar til að réttlæta slíka neitun.”

[e. ”Finally, Directive 94/19/EC does not in any way prohibit the Icelandic Government to come to the solution offered by the Netherlands Government. On the contrary, even in view of the financial crisis Iceland is confronted with, a refusal to cooperate could be considered as inconsistent with the principle of proportionality. There are no reasonable grounds to justify such a refusal.”]

Virðingarfyllst,

Gunnar Tómasson, hagfræðingur

***

P.S.

Árni M. Mathiesen vísaði til bréfs viðskiptaráðherra dags. 5. október í símtali hans við Alistair Darling 7. október 2008—daginn áður en brezk stjórnvöld gripu til aðgerða sem jafngiltu "neitun [þeirra] á samvinnu [sem teljast má] vera ósamrýmanleg meðalhófsreglunni".

Orð Alistair Darling—Þú verður að gera þér ljóst að orðspor þjóðar þinnar bíður hræðilegan hnekki—hitta fyrir þann aðila sem neitaði fyrir hönd brezkra stjórnvalda að samþykkja þá lausn sem vikið var að í bréfi viðskiptaráðherra dags. 5. október 2008 og varð grundvöllur samkomulags við Hollendinga þann 11. október 2008.

---

Samtal þeirra Árna og Darling er eftirfarandi, eins og það birtist í Kastljósi Sjónvarpsins:

Árni M. Mathiesen: Árni Mathiesen hér, fjármálaráðherra.

Alistair Darling: Sæll, við hittumst fyrir fáeinum mánuðum, vikum víst.

ÁMM: Nei, reyndar höfum við aldrei hist; þú hittir viðskiptaráðherrann.

AD: Einmitt, afsakaðu.

ÁMM: Ekkert að afsaka.

AD: Þakka þér fyrir að taka símann. Eins og þú veist stöndum við frammi fyrir miklum vandræðum vegna Landsbankans; hann er með útibú hér og á innlánsreikningum þess eru um fjórir milljarðar punda. Því hefur verið lokað og ég þarf að vita nákvæmlega hvað þið hyggist gera í því máli. Gætir þú útskýrt það fyrir mér?

ÁMM: Já, þetta var útskýrt í bréfi sem við sendum í fyrrakvöld frá viðskiptaráðuneytinu. Eftir það höfum við sett ný lög um forgang innistæðna og við höfum veitt FMA, íslenska fjármálaeftirlitinu, heimild til að fara í bankana; sambærileg löggjöf og þið hafið í Bretlandi og Landsbanki er nú undir stjórn Fjármálaeftirlitsins og þeir eru að vinna að því að hvernig eigi að gera þessa hluti en ég held að þessi löggjöf hjálpi til við að greiða úr þessum vanda.

AD: Hvað með eigendur innistæðna hjá ykkur sem eiga innistæður í útibúunum í London?

ÁMM: Við höfum tryggingasjóð innlána samkvæmt Directivinu og hvernig hann starfar er útskýrt í bréfinu og sömuleiðis loforð stjórnvalda um stuðning við sjóðinn.

AD: Svo réttindi almennings í þessu efni eru að ég tel sextán þúsund pund; og er það upphæðin sem fólk fær?

ÁMM: Tja, ég vona að það verði tilfellið. Ég get ekki kveðið skýrt úr um það eða tryggt það núna en vissulega vinnum við að því að leysa úr þessu máli. Við viljum sannarlega ekki hafa þetta hangandi yfir höfði okkar.

AD: Fólk spyr okkur nú þegar hvað sé um að vera þarna. Hvenær verðið þið búnir að greiða úr þessu?

ÁMM: Eiginlega get ég ekki sagt um það. En ég tel að best sé að fjármálaeftirlitið hjá ykkur sé í sambandi við Fjármálaeftirlitið hér um hvernig tímasetningin á þessu verður.

AD: Skil ég það rétt að þið tryggið innistæður íslenskra sparifjáreigenda?

ÁMM: Já, við tryggjum innistæður í bönkum og útibúum banka hér á Íslandi.

AD: En ekki í útibúum utan Íslands?

ÁMM: Nei, ekki utan við það sem nú þegar hefur verið tekið fram í bréfinu sem við sendum.

AD: En er það ekki í andstöðu við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið?

ÁMM: Nei, það teljum við ekki og reyndar tel ég það vera í samræmi við það sem aðrar þjóðir hafa verið að gera undanfarna daga.

AD: Jæja, við lentum ekki í slíkum vanda með Northern Rock. Ekki skipti máli hvað maður hafði sparifé sitt. Við ábyrgðumst sparnað fólks.

ÁMM: Nú, það var allavega í byrjun deilt um það en ég þykist vita að þið hafið svo greitt úr því.

AD: Vandinn—og ég hef skilning á vanda ykkar—en vandinn er að hér hafið þið fólk sem lagði inn fé í bankann hér og það kemst svo að því nú að þið hafið ákveðið að gæta ekki hagsmuna þess. Það spillir ákaflega mikið fyrir Íslandi síðar meir.

ÁMM: Já við gerum okkur það ljóst og við reynum eftir okkar fremsta megni að það verði ekki vandamál. Við erum í afar, afar erfiðri stöðu.

AD: Já, ég átta mig á því.

ÁMM: Og bara í þessari viku, þar sem við getum ekki leyst úr vandanum innanlands þá getum við lítið gert í því, sem gerist utan landsteinanna. Við verðum því fyrst að leysa úr málum hér innanlands og þá reynum við allt í okkar valdi og ég persónulega er bjartsýnn á að lögin sem samþykkt voru í gærkvöldi styrki þann þátt í þessu. Og auðvitað gerum við okkur ljóst hvað gæti gerst og það viljum við ekki.

AD: Já

ÁMM: En það er líka svo, ráðherra, að við höfum mánuðum saman reynt að ræða við alla nálægt okkur og reynt að segja þeim að við séum í vanda og beðið um stuðning og raunin hefur verið sú að stuðningurinn hefur verið mjög lítill.

AD: Ég veit það en ég verð að segja eins og er, að þegar ég hitti kollega þína og þá hina, þá í raun kemur í ljós að það sem okkur var sagt reyndist ekki rétt. Ég hafði mjög miklar áhyggjur af stöðu bankans í London og þeir héldu áfram að segja okkur að ekkert væri að óttast. Og þú veist, í þeirri stöðu, sem við erum í núna, þá er hér í þessu landi fjöldi fólks sem lagði inn fé og það fólk kemur til með að tapa ansi miklu af peningum og það fólk mun eiga erfitt með að skilja hvernig það gerðist.

ÁMM: Ég vona að það verði ekki raunin. Ég var ekki á fundinum svo ég get ekki sagt neitt …

AD: Ég veit það reyndar. Getur þú sagt mér hvort tryggingasjóðurinn, sem þú vísar til, ráði yfir fé til útborgunar?

ÁMM: Eitthvað fé er í honum en eins og háttað er um flesta þessa sjóði þá er það takmarkað í samanburði við aðsteðjandi kröfur.

AD: Einmitt, svo þú veist það ekki. Ég þarf að vita þetta svo ég viti hvað ég geti sagt fólki. Það er mögulegt að ekki sé nægjanlegt fé í sjóðnum; er það rétt?

ÁMM: Já reyndar er það alveg mögulegt.

AD: Það er hræðileg staða.

ÁMM: Já, við erum í hræðilegri stöðu hér og lögin sem við stóðum að því að samþykkja síðastliðna nótt eru neyðarlög og eins og ég segi þá erum við að reyna að treysta ástandið hér innanlands svo við getum mætt aðstæðum annarstaðar.

AD: Ég tek því þá sem svo að loforðið sem Landsbankinn gaf okkur um að hann fengi 200 milljónir punda í reiðufé sé einnig fyrir bí?

ÁMM: Já, þeir fengu ekki það fé.

AD: Veistu, ég skil svo sem afstöðu þína. Þú verður að gera þér ljóst að orðspor þjóðar þinnar bíður hræðilegan hnekki.

ÁMM: Já, við gerum okkur það ljóst. Við gerum allt í okkar valdi stendur til að komast hjá því. Við þurfum að tryggja ástandið innanlands áður en við getum lofað þér einhverju öðru.

AD: Auðvitað, ég væri þakklátur fyrir alla aðstoð sem þú getur veitt.

ÁMM: Sjálfsagt

AD: Vissulega … Við yrðum að útskýra fyrir fólki hér það sem hefur gerst. Það mun auðvitað, án efa, hafa afleiðingar í för með sér fyrir aðra. Þetta er afar afar erfið staða þar sem fólk taldi sig tryggt en kemst svo að því að tryggingasjóðurinn er innistæðulaus.

ÁMM: Já, eins og ég sagði í bréfinu …

AD: Gott og vel, ég þigg alla þá aðstoð sem þú getur veitt.

ÁMM: Já, við þurfum að koma á sambandi milli fjármálaeftirlits þjóðanna út af …

AD: Já, ég veit að þau verða í sambandi. Ég veit að þú varst ekki á fundinum og tókst ekki þátt í honum. Við efuðumst um það sem okkur var sagt og ég óttast að við höfum haft rétt fyrir okkur.

ÁMM: Já, það má vera.

AD: Hvað sem því líður vertu endilega í sambandi. Allt sem þið getið gert til hjálpar yrði að miklu gagni.

ÁMM: Já ef það er eitthvað ykkar megin, verið þá í sambandi.

AD: Gott og vel, ég geri það. Þakka þér kærlega fyrir.

ÁMM: Þakka þér, sömuleiðis.