VALD.ORG: HITLER

7. Afturgöngur

Við höfum gert mikið frá lokum síðustu styrjaldar til að hafa áhrif á félagsstofnanir víðsvegar um land, og af verkum þeirra og skoðunum er auðsætt, að meginreglur, sem þetta félag og önnur stóðu fyrir ífortíðinni, eru nú viðtekin viðhorf þessara félaga. Þannig á það að vera, og þótt við vissulega fögnum þessu, verðum við að vera nógu sjálfsgagnrýnir til að sjá, að mikið verk er enn fyrir höndum. Eins höfum við gert gagnlegar árásir á margar stéttir. Tvær auðveldustu þeirra eru auðvitað kennarastéttin og kirkjan; tvær erfiðustu eru lagastéttin og læknar … Ef við ætlum að hafa áhrif á fagleg og félagsleg starf annarra, þá held ég að við verðum að fara að dæmi einveldissinna og stunda einhvers konar neðanjarðarstarfsemi.

John Rawlings Rees (Ræða á ársþingi geðlækna í Bretlandi—18. júlí 1940)

Í seinni heimstyrjöldinni var mannkynbótafræðin mjög bendluð við nasista og þar af leiðandi þurfti andlitslyftingu eftir stríð sem hófst með endursköpun geðhollustufélaga. Fyrsta nafnbreytingin fór fram í Bretlandi, þegar geðhollustusambandinu var breytt í geðheilsusamband ("hygiene" var lagt a hilluna og "health" kom í staðinn). En áður en við könnum þetta nánar er nauðsynlegt að líta á aðdragandann.

Montagu Norman hafði verið yfirbankastjóri Englandsbanka í fjölda ára (var einnig meðeigandi í Brown Shipley & Company, sem var systurfyrirtæki Brown Brothers & Company í New York). Norman og hægri hönd hans, Otto Niemeyer (af þýsku bergi), höfðu unnið rösklega að endurhervæðingu Þýskalands, lánað þeim ógrynni fjár og hvatt peningastofnanir í London til að gera hið sama. Þetta var meira en lítið dularfullt, þegar haft er í huga að Englandsbanki hélt Bretlandi í stöðugu peningasvelti á millistríðsárunum og skráði pundið allt of hátt. Norman studdi þýskan málstað alveg þar til stríðið braust út.

Eftir að nasistar höfðu tekið Tékkóslóvakíu í september 1938 kröfðust þeir (í gegnum Bank for International Settlements í Sviss, þar sem Norman sat í stjórn), að gull Tékka, sem var geymt í Englandsbanka, yrði afhent þeim. Þau fjármálalegu skrípalæti sem fylgdu í kjölfarið, myndu rugla flesta í ríminu, en útkoman varð sú, að Norman rétti ríkisstjórn nasista f 6.000.000 af tékknesku gulli.

Norman hafði fyrir styrjöldina setið skírnarveislu sonar starfsbróður síns, Hjalmar Schacht, fjármálaráðherra Þýskalands og yfirbankastjóra Ríkisbankans. Fundi þeirra mun fyrst hafa borið saman í Nice í júlí 1925, og eftir maí 1934 áttu þeir nokkra einkafundi í Badenweiler í Svartaskógi. Sterkur orðrómur fór á kreik um að Norman hafi átt fund með Schacht í Þýskalandi í júlí 1942. Þessu var vísað á bug á þeirri forsendu, að Schacht hafi setið í fangelsi á þessum tíma og Norman hefði ekki getað heimsótt hann þangað. Það kom hins vegar skýrt í ljós við réttarhöldin í Niirnberg, að Schacht var ekki handtekinn fyrr en árið 1944—tveim árum eftir þennan fund. Hvort Norman heimsótti vini sína í Þýskalandi 1942 er ráðgáta, en stuðningur hans við nasista eru skrásettar staðreyndir.

Norman hafði kvongast Priscilla Koch de Gooreynd (nú Lady Norman), sem var nemandi Evelyn Fox, frægs mannkynbótasinna (nefnd fyrr í þessari bók). Priscilla Norman hafði starfað í geðhollustufélagi frá því á þriðja áratugnum og sagði sjálf, að hún væri algjörlega helguð hugmyndum Evelyn Fox.

Norman fór á eftirlaun 1944 og snéri sér af fullum krafti að áhugamálum konu sinnar. Heimili þeirra hjóna, Thorpe Lodge, varð miðstöð ráðabruggsins og nýr félagskapur—Breska geðheilsusambandið (The National Association for Mental Health)—sá dagsins ljós. Grunnurinn að svipuðum breytingum annars staðar í heiminum hafði einnig verið lagður. Fyrsti gjaldkeri félagsins var Otto Niemeyer—og næsta þróunarstig hófst.

Alþjóðanefnd um geðhollustu (International Committee for Mental Hygiene) hélt ráðstefnu í Heilbrigðisráðuneytinu í London í boði Breska geðheilsusambandsins, þar sem nafni samtakanna var formlega breytt í Alþjóða geðheilsusambandið (World Federation for Mental Health). Það varð alþjóðlegur tengiliður geðheilsu- og geðhollustufélaga víðsvegar um heim.

Við höfum séð náin tengsl Breska geðheilsusambandsins og Alþjóða geðheilsusambandsins. Þetta samband hélt áfram og breska félagið hafði mikil áhrif.

Lady Norman var skipuð í stjórn Alþjóða geðheilsusambandsins, og með því að skipa frænku Otto Niemeyer, Mary Appleby, í stöðu aðalritara Breska geðheilsusambandsins, var hringurinn lokaður. Fyrri reynsla Appleby við meðferð þýskra málefna í utanríkisráðuneytinu breska, átti eftir að koma að góðum notum.

Fyrsti forseti Alþjóða geðheilsusambandsins var John Rawlings Rees, breskur geðlæknir sem vitnað var í við upphaf þessa kafla. Fyrirlesturinn í heild sinni fjallaði um áætlun þar sem hverjum og einum er fyrirlagt að starfa sem kvislingur og reka stanslausan áróður við einstaklinga og hópa, án þess þó að nefna geðheilsufélögin á nafn.

Hann bað um að sérstaklega yrði hamrað og þrýstingi beitt á háskóla, lækna, blaðamenn, þing, tímarit, rithöfunda, kvikmyndaframleiðendur, læknanema, opinbera embættismenn og verkalýðsforingja. Takmarki geðheilsuhreyfingarinnar átti að ná án þess að hreyfingin væri nokkurn tíma nefnd á nafn.

Ráðstefnan, þar sem Alþjóða geðheilsusambandið var stofnsett, hét "Þriðja alþjóðlega geðheilsuráðstefnan." Varaforseti hennar var dr. Carl G. Jung, sem dr. Conti hafði lýst sem "fulltrúa geðlæknisfræðinnar í Þýskalandi nasismans." Hann hafði verið ritstjóri geðlæknatímarits ásamt dr. M.H. Göring, frænda Hermann Göring. Það eru sterkar sannanir fyrir, að dr. Göring hafi verið fullmeðvitaður um "líknarmorðin." Annar Þjóðverji á þessari ráðstefnu, sem var haldin 1948, var Friedrich Mauz, prófessor í geðlækningum við háskólann í Königsburg. Hann aftók öll tengsl við morðin, án þess þó að fordæma þau, og sagði það enga sönnun þótt hann hefði setið ráðstefnu um líknarmorð.

Dr. Adolf Wahlmann, virtur geðlæknir í bandalagi evrópskra geðlækna, hefði einnig mætt ef hann hefði ekki nýlega verið dreginn fyrir dóm og varpað í fangelsi fyrir fjöldamorð á stofnun sinni, Hadamar. Eins og áður hefur komið fram, var Hadamar eitt morðhælanna sem líka þjálfaði upp starfslið fyrir útrýmingu gyðinga. Í hópi "nemenda" var maður nefndur Gomerski, sem lagði fyrir sig fjöldarnorð að Treblinka og Sobibor. Hann drap af slíkri kunnáttu, þökk sé þjálfun Wahlmanns, að hann hlaut viðurnefnið "læknirinn."

Dr. Adolf Wahlmann, yfirmaður Hadamar morðhælisins, var dæmdur í fangelsi fyrir að hlaupa undir bagga með fangabúðunum við morð á pólskum þrælum. Morð á þúsundum sjúklinga á stofnun hans voru látin liggja á milli hluta og hann varð frjáls maður 1954. Um svipað leyti var Hermann Pfannmuller—er Ludwig Lehner lýsti svo eftirminnilega sem feitum og brosandi við að svelta börn til bana—sleppt.

Lævís áróður geðlækna varð til þess, að morð á a.m.k. 275.000 sjúklingum voru aldrei litin sérstaklega alvarlegum augum og 1954 var fjöldamorðingjanum Adolf Wahlmann sleppt. Um svipað leyti var ófreskjunni og barnamorðingjanum Hermann Pfannuller sleppt, en hann afplánaði tvö ár.

Dr. Paul Nitsche, sem stóð framarlega í hópi geð hollustumanna, hefði einnig mætt á fundinn, ef hann hefði ekki verið líflátinn 1947 fyrir fjöldamorð á sjúklingum.

Gömlu andlitin sem enn voru ofanjarðar byrjuðu brátt að sýna sig í Alþjóðageðheilsusambandinu.

Dr. Werner Villinger varð heimsfrægur geðlæknir eftir stríð. Hann sérhæfði sig í unglingavandamálum, meðferð barna og hópmeðferð. Hann var einnig prófessor í geðfræðum í Marburg og merkur félagi í Alþjóðageðheilsusambandinu. Hann sat m.a. ráðstefnu í Hvíta húsinu í Bandaríkjunum um barna- og unglingavandamál, og hann var formaður ásamt Rees á ráðstefnu Alþjóðageðheilsusambandsins um heilsu og mannleg samskipti, sem var haldin í Hiddesen 1951.

Þýsk yfirvöld voru á slóð Villinger og 1961, eftir þrjár yfirheyrslur við undirbúning réttarhaldanna í Limburg, eins og áður kom fram, henti hann sér af fjallstindi nálægt Innsbruck.

Í bókinni Contemporary European Psychiatry (bók um ýmsar aðferðir geðlækninga í Evrópu), sem kom út í Bandaríkjunum og Evrópu 1961, segir austurríski geðlæknirinn Hans Hoff í kafla um Austurríki og Þýskaland, að gelding geðsjúkra hafi verið vísindaleg meðferð, svo lengi sem geðlæknir var ráðgefandi við réttinn.

Líkt og Ehrhard hafði gert, hrósaði Hoff Villinger. Og af mikilli slægð, eins og við var að búast, flækir hann málið með því að segja, að spurningin um líknardauða sé enn læknisfræðilega og siðferðilega í brennidepli.

Blygðunarleysið virtist ekki eiga sér nein takmörk. Í bók Helmut Ehrhardt, Líknarmorð og eyðing einskisverðs lífs (Euthanasie und Vernichtung Lebensunnwerten Lebens), er dr. Max de Crinis (T4), sem lék stórt hlutverk í morðunum, lýst sem "hugrökkum og afkastamiklum lækni" og varla er tæpt á "þeim hlutfallslega fáu geðsjúklingum" sem voru drepnir. Það er athyglisvert, að nafn bókarinnar er svo til það sama og á bók dr. Alfred Hoche frá 1920, sem setti sviðið fyrir fjöldamorðin.

Aðstoðarmaður Max de Crinis, dr. Muller-Hegemann, hafnaði handan járntjaldsins eftir stríð. Jafnvel svo dapurleg örlög urðu ekki til að leggja stein í götu vísindanna og 1969 var búið að kjósa Muller-Hegemann í stjórn Alþjóða geðheilsusambandsins.

Í fréttabréfi Kaiser Wilhelm stofnunarinnar (nú Max Planck stofnunin) frá 1957 sjáum við að Julius Hallervorden, sem varð frægur fyrir að sanka að sér um 500 heilum úr myrtum sjúklingum, á 75 ára afmæli og starfar þar enn. Fréttabréfið minnist líka á að stjórn þýska lýðveldisins hafi sæmt hann orðu (í hrárri þýðingu "verðleikastórkrossinum").

Mannkynbótasinnar úr öllum heimshornum, sem siðferðilega áttu mörgu ósvarað í sambandi við fjöldarmorðin, streymdu með ógnvekjandi þunga í Alþjóða geðheilsusambandið. Kynbótasinnar gærdagsins urðu geðheilsusinnar líðandi stundar. Sumir geymdu gömlu félagsskírteinin—aðrir létu þau fjúka, en gleymdu ekki hugsjóninni. Lítill hluti snéri frá villu síns vegar.

Kynbótasinnaðir bjargvættir á Bretlandseyjum, sem skiptu litum og urðu geðheilsusinnar voru:

Daninn Louis Grandjean, sem hafði verið formaður Landsforeningen for Mentalhygiejne í 5 og hálft ár, skrifaði bók um fjölskylduerfðir 1954. Þar hrósar hann bæði Herman Lundborg og Sören Hansen, sem voru báðir frægir varaforsetar í Alþjóðasamtökum mannkynbótasinna.

K. Sturup, einnig félagi í "Landsforeningen", átti athyglisverðan feril. Strax eftir að stríðinu lauk, hóf hann geðfræðilega rannsókn á Dönum, sem höfðu gengið í lið með Þjóðverjum. Samkvæmt kröfu Sturup, voru öll skjöl og niðurstöður rannsóknarinnar gerð leynileg. Almenningur fékk því aldrei að vita nöfn kvislinganna og hvað varð af þeim.

Morð á milljónum einstaklinga nægðu ekki til að stöðva merkisbera dauðans; það var aðeins hægt á ferðinni um stund. Í stað.styrjaldar átti nú að hefja leikinn í skjóli góðgerðastarfsemi.Adnan lávarður, félagi í Breska geðheilsusambandinu og mannkynbótafélagi, útskýrir þessa tegund manngæsku í ræðu sem hann flutti 1956:

… fyrirbyggjandi heilsugæsla er líkleg til að hefta frelsi einstaklingsins … og ef henni er beint að geðheilsu jafnt og líkamlegri, þá verðum við að vera tilbúin að aðskilja mæður frá börnum og stjórna lífi fólks sem vera látið í friði.

Og dr. Clifford Allen er ekki að skafa utan af af því þegar hann fjallar um meðferð fanga:

Látum oss íhuga málið rólega og vísindalega og sjáum hvað geðlæknir gæti gert til lausnar vandans, væri honum gefnar frjálsar hendur. Fyrst er að gæta að fyrirbyggjandi aðgerðum. Börn læra athafnir sínar af foreldrunum. Foreldrar sem fara illa með börn sín eiga ekki að fá annað tækifæri. Börnunum á að koma fyrir og gelda ber foreldrana.

Síbrotamönnum má gefa hormóna eða róandi lyf. Ég hef veitt því athygli, að sumir sem haldnir eru ofstopafullri kleyfhugasýki, róast og hegða sér betur eftir kvenhormónagjafir. Því ekki að breyta lögunum og leyfa að slík meðferð sé gefin í fangelsum og sé haldið áfram eftir afplánun dóms, eins lengi og nauðsyn krefur.

Önnur aðferð er skilyrðing (conditioning). Glæpamönnum er sýnd mynd af árangri ofbeldisglæps og gefin sársaukafull raflost. Þetta er gert daglega eins og lengi og þörf krefur.

forsíða | framhald